Cảnh báo nguy cơ chiến tranh gia tăng vì chính sách mới của Trung Quốc ở Biển Đông

13/06/2024 - VOA

Hải quân Philippines thu nhặt các gói hàng do máy bay thả xuống Bãi Cỏ Mây ngày 19/5/2024.

Các chuyên gia quân sự đang cảnh báo về nguy cơ chiến tranh gia tăng với Trung Quốc sau những thông báo gần đây của Bắc Kinh về việc thực thi mạnh mẽ hơn các yêu sách của họ đối với các khu vực tranh chấp ở Biển Đông.

Cuối tháng trước, Trung Quốc tuyên bố lực lượng tuần duyên của họ sẽ được trao quyền điều tra và giam giữ tới 60 ngày “những người nước ngoài gây nguy hiểm cho an ninh và lợi ích quốc gia của Trung Quốc” trong vùng biển tranh chấp. Chính sách này sẽ có hiệu lực vào ngày 15 tháng 6.

Và vào ngày 8 tháng 6, họ tuyên bố sẽ cho phép Philippines cung cấp vật tư và sơ tán nhân sự khỏi một tiền đồn của Philippines trên Bãi Cỏ Mây (Bãi cạn Second Thomas) đang tranh chấp, nơi được tòa án quốc tế xác định là nằm trong vùng biển của Philippines, chỉ khi nào Manila thông báo trước cho Bắc Kinh.

Hội đồng An ninh Quốc gia Philippines khẳng định nước này sẽ tiếp tục duy trì và tiếp tế cho các tiền đồn của mình ở Biển Đông mà không cần xin phép bất kỳ quốc gia nào khác.

Trong một tuyên bố chính thức, cố vấn an ninh quốc gia Eduardo Ano nói khuyến nghị của Trung Quốc là “vô lý, lố bịch và không thể chấp nhận được”.

Theo bản tin ngày 10 tháng 6 trên tờ South China Morning Post, một cuộc khảo sát do cơ quan khảo sát độc lập OCTA Research công bố cho thấy 73% người Philippines ủng hộ có thêm hành động quân sự để bảo vệ quyền lãnh thổ của Philippines, bao gồm mở rộng tuần tra hải quân và điều động thêm quân.

Truyền thông Philippines tin rằng các đòi hỏi mới của Bắc Kinh sẽ trao quyền cho lực lượng tuần duyên Trung Quốc bắt giữ “tùy tiện” người Philippines trong vùng biển của họ. Tuyên bố của Trung Quốc đối với gần như toàn bộ vùng biển này vươn tới các vùng đặc quyền kinh tế được quốc tế công nhận của một số nước Đông Nam Á.

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. gọi các quy định mới của Trung Quốc là “hoàn toàn không thể chấp nhận được” và cho biết ông sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để “bảo vệ công dân” và tiếp tục “bảo vệ lãnh thổ đất nước”.

Trong bài phát biểu quan trọng của mình tại Đối thoại An ninh Shangri-La ở Singapore vào ngày 31 tháng 5, Tổng thống đã chỉ ra rằng nếu một người Philippines thiệt mạng trong cuộc xung đột ở Biển Đông với Trung Quốc, điều đó “gần như chắc chắn” sẽ vượt qua ranh giới đỏ và “rất gần” với những gì Philippines định nghĩa là một hành động chiến tranh.

Ông John C. Aquilino, cựu Tư lệnh Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Hoa Kỳ, đã khai chứng trước Quốc hội Hoa Kỳ vào tháng trước rằng Manila có thể viện dẫn Hiệp ước phòng thủ chung Hoa Kỳ-Philippines năm 1951 trong trường hợp như vậy.

Ông Bob Savic, người đứng đầu thương mại quốc tế tại Viện Chính sách Toàn cầu ở London, tuần trước cho biết điều này có thể khiến Mỹ và Trung Quốc rơi vào xung đột trực tiếp.

“Ngòi nổ của Thế chiến thứ nhất xảy ra vào ngày 28/6/1914 với vụ ám sát Thái tử Áo Franz Ferdinand tại một quốc gia ở Đông Nam Âu. Lần này, ngòi nổ có thể là cái chết của một thủy thủ Philippines ở vùng biển nhiệt đới Đông Nam Á”, ông viết trong một bài báo đăng trên tờ Asia Times.

Ông tin rằng nếu Manila buộc phải yêu cầu sự hỗ trợ của Mỹ theo Hiệp ước phòng thủ chung, có thể hình dung rằng các tàu Tuần duyên Trung Quốc sẽ nhanh chóng đối đầu với các tàu chiến Mỹ đang duy trì tự do hàng hải trong khu vực. Ông Savic viết: “Mỹ và Trung Quốc phải đảm bảo rằng họ không mộng du lặp lại thảm kịch năm 1914 vào nửa cuối tháng 6 năm 2024 hoặc thực tế là vào bất kỳ thời điểm nào trong tương lai”.

‘Việc này có thể kích hoạt leo thang’

Bà Andrea Chloe Wong, một nhà nghiên cứu không thường trú tại Viện Các vấn đề Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, nói với đài VOA tại hội thảo ngày 6 tháng 6 do Cục Nghiên cứu Châu Á của Quốc gia tổ chức rằng nếu Hiệp ước Phòng thủ Chung được viện dẫn, “nó có thể gây ra leo thang hoặc xung đột giữa các nước Philippines và Trung Quốc.”

Sự an toàn của nhân sự Philippines đã trở thành tâm điểm trong các vòng tranh chấp gần đây ở Biển Đông. Vào ngày 7 tháng 6, Philippines cáo buộc một tàu tuần duyên Trung Quốc đã đâm vào một tàu Philippines, ngăn cản việc sơ tán một bệnh binh khỏi một tàu chiến đang mắc cạn đóng vai trò là tiền đồn quân sự của Philippines trên Bãi Cỏ Mây (Bãi cạn Second Thomas.)

Ông Romeo Brawner, Tham mưu trưởng lực lượng vũ trang Philippines, nói với các phóng viên ngày 4/6 rằng lực lượng tuần duyên Trung Quốc đã ‘cướp’ một số thực phẩm mà một máy bay thả xuống cho nhân viên hải quân Philippines trên chiếc tàu chiến cũ kỹ làm tiền đồn này. Ông cũng đã công bố video về vụ việc.

Bất chấp căng thẳng gia tăng, bà Oriana Skylar Mastro, thuộc Viện Nghiên cứu Quốc tế Freeman Spogli của Đại học Stanford, nói với VOA rằng khả năng Thế chiến III nổ ra ở Biển Đông là không cao.

Bà tin rằng Trung Quốc sẽ không lựa chọn phát động chiến tranh ở Biển Đông vào thời điểm này vì họ biết mình sẽ thua.

“Họ chưa thể triển khai sức mạnh ở những khoảng cách như vậy. Khi tôi nói chuyện với PLA [Quân đội Giải phóng Nhân dân, lực lượng quân sự chính của Trung Quốc], họ nói lý do duy nhất họ chưa tuyên bố vùng nội thủy ở [chuỗi] Trường Sa là bởi vì không có cách nào họ có thể thực thi điều đó."

Mỹ hứa hẹn khí tài

ABS-CBN News hôm 11/6 dẫn lời Tuần duyên Philippines cho biết Tuần duyên Hoa Kỳ đã hứa sẽ gửi khí tài tới Biển Đông để giúp Manila duy trì quyền chủ quyền trong vùng đặc quyền kinh tế của mình.

Trong một tuyên bố, Lực lượng Tuần duyên Philippines cho biết Lực lượng Tuần duyên Hoa Kỳ sẽ triển khai Lực lượng Tuần duyên Bắc Thái Bình Dương theo đề nghị của Đô đốc Philippines Ronnie Gil Gavan. Ông Gavan kêu gọi “việc triển khai nhiều hơn” ở vùng biển khơi “để giải quyết mối đe dọa sắp tới” do lời đe dọa của Trung Quốc nhằm bắt giữ người nước ngoài bên trong vùng mà họ tuyên bố là ranh giới biển của mình.

Trong một phúc trình nghiên cứu do Cục Nghiên cứu Châu Á của Quốc gia công bố vào tháng trước, ông Michael Shoebridge của Cơ quan Phân tích Chiến lược Úc đã chỉ ra rằng hành động tập thể của Philippines và các đồng minh có thể giảm thiểu rủi ro ở Biển Đông một cách hiệu quả.

Ông viết: “Nguy cơ hành động tập thể như vậy leo thang thành xung đột là có thật. Tuy nhiên, nó có thể được giảm thiểu bằng cách quân đội hành động rõ ràng theo luật pháp quốc tế và phối hợp một phản ứng chính trị thống nhất để thể hiện và truyền đạt điều này”. Việc này sẽ chống lại những nỗ lực của Trung Quốc “đe dọa các nước khác và xem những hành động hợp pháp như vậy là gây hấn.”

Ông Shoebridge, người cũng đã tham dự hội thảo ngày 6 tháng 6 của Cục Nghiên cứu Châu Á, đã phát biểu tại cuộc họp rằng “trừ khi chúng ta làm cho chính sách và hành động của Trung Quốc thất bại, chúng ta sẽ để lại tất cả đòn bẩy cho Bắc Kinh, và chúng ta đang chờ đợi các quân nhân của chúng ta bị PLA giết chết và đó không phải là tương lai mà tôi mong muốn.”

Doanh nghiệp Trung Quốc chuyển dịch sản xuất sang Việt Nam và Mexico để tránh đợt thuế mới từ Mỹ

2024.06.03 - RFA

Cảng Quy Nhơn hôm 29/3/2024 (minh họa). Tran Thi Minh Ha / AFP

Trong ba tháng đầu năm nay, có ít nhất 39 dự án của các doanh nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực sản xuất và hậu cần đang lên kế hoạch chuyển dịch sản xuất sang Việt Nam để tránh đợt tăng thuế mới từ Mỹ nhắm vào hàng hoá Trung Quốc. Trang Financial Times hôm 3/6 đưa thông tin này dựa trên số liệu từ FDI Markets.

Theo bài báo của FT, các doanh nghiệp Trung Quốc đang hướng tới việc sản xuất ở Việt Nam và Mexico để tránh thuế từ Mỹ. Số dự án của các doanh nghiệp Trung Quốc dự kiến chuyển sang Mexico trong ba tháng đầu năm là 41.

Những con số dự án này, theo FT, là cao nhất từ trước đến nay của cả hai quốc gia kể từ khi FDI Intelligence (thông tin về đầu tư trực tiếp nước ngoài) bắt đầu theo dõi các tin về đầu tư nước ngoài và các tuyên bố của các công ty từ năm 2003. Hiện Mexico và Việt Nam đều đã vượt Mỹ trở thành điểm đến hàng đầu của các dự án chế tạo và hậu cần của Trung Quốc.

Theo FT, sự chuyển dịch này cho thấy các công ty đa quốc gia và các chính trị gia ở phương Tây đang tìm cách bỏ sự lệ thuộc vào các nhà máy của Trung Quốc trong nhiều thập kỷ và giới hạn vai trò của Trung Quốc trong việc cung cấp các mặt hàng quan trọng.

Tổng thống Mỹ Joe Biden hồi tháng trước tuyên bố quyết định áp một loạt thuế nhập khẩu cao lên các hàng hóa Trung Quốc.

Một loạt các mặt hàng chiến lược của Trung Quốc đối mặt với mức thuế cao hơn gồm: xe điện (tăng thuế từ 25% lên 100%), chất bán dẫn (tăng từ 25% lên 50%), pin sử dụng cho xe điện (tăng từ 7,5% lên 25%), các bộ phận chủ chốt trong pin năng lượng mặt trời (tăng từ 25% lên 50%)…

FT trích dẫn số liệu từ Cơ quan Hải quan Trung Quốc cho biết, xuất khẩu các phụ kiện máy tính của Trung Quốc vào Việt Nam đã tăng hơn gấp ba lần lên 1,7 tỷ đô la trong giai đoạn từ 2017 đến 2023.

Trong khi đó, theo Eurasia Group - một công ty tư vấn - trong tháng tư vừa qua, thặng dư thương mại của Việt Nam và Mỹ đã tăng đáng kể. Nguyên nhân không chỉ từ việc doanh nghiệp Trung Quốc chuyển dịch sản xuất mà còn vì các công ty Trung Quốc chỉ đơn thuần là chuyển hàng qua tuyến đường Việt Nam.

Trung Quốc tập trận 'trừng phạt' Đài Loan: Bắc Kinh thù ghét tân Tổng thống Lại Thanh Đức

24 tháng 5 2024, 13:29 +07 - BBC

REUTERS. Chụp lại hình ảnh, Máy bay Đài Loan chuẩn bị cất cánh đáp trả cuộc tập trận của Trung Quốc

• Rupert Wingfield-Hayes
• BBC News
• Đài Bắc

Vừa tổ chức tập trận quân sự trên bầu trời và vùng biển xung quanh Đài Loan, Trung Quốc vừa tung ra chỉ trích nhằm vào người mà họ cho rằng đã châm ngòi cho cuộc tập trận này: tân Tổng thống Lại Thanh Đức.

Từ đài truyền hình nhà nước CCTV rồi các bài xã luận trên Thời báo Hoàn Cầu, cho đến người phát ngôn của Bộ Ngoại giao, điệp khúc lên án Tổng thống Lại Thanh Đức của Trung Quốc rõ ràng là gay gắt.

Thời báo Hoàn Cầu nói ông Lại “kiêu ngạo” và “liều lĩnh”, còn CCTV viết rằng ông “chắc chắn sẽ bị đóng đinh vào chiếc cột ô nhục” và chỉ trích ông về việc “tuyên truyền học thuyết hai quốc gia”.

Tờ báo này cũng cảnh báo rằng nếu ông Lại Thanh Đức và Đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) của ông “duy trì con đường độc lập cho Đài Loan, cuối cùng họ sẽ sụp đổ và cháy rụi”.

Nguyên nhân khiến Tổng thống Lại bị cáo buộc như trên là trong bài trong bài phát biểu nhậm chức hôm 20/5, ông đã dùng từ Trung Quốc (中國) khi mô tả Trung Quốc, Bắc Kinh nói rằng khi làm như vậy ông Lại đã bộc lộ suy nghĩ thực sự của mình rằng Đài Loan không phải là Trung Quốc và họ là hai quốc gia khác nhau. Trong mắt chính quyền Tập Cận Bình, đó là sự thừa nhận hệ tư tưởng “ly khai” của ông.

Đối với người ngoài cuộc, điều này nghe có vẻ vô lý. Nhưng trong nhiều thập niên, Bắc Kinh và Đài Bắc đã gây bối rối khi đưa ra định nghĩa của họ về Trung Quốc, cũng như việc liệu Đài Loan có phải là một phần của Trung Quốc hay không. Ngay cả cựu Tổng thống Thái Anh Văn cũng cẩn thận khi đề cập đến Trung Quốc bằng những thuật ngữ uyển chuyển như “bên kia eo biển” hay “chính quyền Bắc Kinh”.

Một số học giả ở Đài Loan sẽ nói với bạn rằng ngôn ngữ như vậy rất quan trọng và ông Lại đã vượt qua ranh giới nguy hiểm. Những người khác cho rằng việc Bắc Kinh không ưa ông đã được định sẵn và bài phát biểu của ông chỉ là lời biện minh cho đợt đe dọa khoa trương mới nhất.

Hầu hết chuyên gia đều đồng ý rằng điều này không thay đổi sự thật cơ bản rằng ông Tập Cận Bình muốn Trung Quốc kiểm soát Đài Loan, còn người dân Đài Loan thì dứt khoát không muốn như vậy.

Nhưng không người nào ở Đài Loan tỏ ra đặc biệt ngạc nhiên. Đối với họ, Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP) khá dễ đoán. Khi đảng DPP của ông Lại giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống lần thứ ba liên tiếp vào đầu tháng 1/2024, nhiều người đã tự hỏi Bắc Kinh sẽ phản ứng như thế nào và vào thời điểm nào.

Giả định rõ ràng là điều đó sẽ diễn ra sau khi nhiệm kỳ của ông Lại bắt đầu với bài phát biểu nhậm chức tổng thống của ông. Vì vậy, như chúng ta đang thấy, ba ngày sau lễ nhậm chức của Tổng thống Lại Thanh Đức, Bắc Kinh đã đưa ra phản ứng.

Công tác chuẩn bị cho cuộc tập trận này cho thấy đây không phải là phản ứng bột phát tức thời. Không có quân đội nào, kể cả Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA), có thể huy động một cuộc tập trận quy mô như vậy chỉ trong vài ngày. Thật khó để nói chính xác điều gì đang diễn ra, nhưng từ những gì Bắc Kinh công khai, có thể thấy các khu vực mà các cuộc tập trận này bao quát có lẽ là lớn nhất mà chúng ta từng thấy, bao gồm phần lớn eo biển Đài Loan, eo biển Ba Sĩ (giữa Đài Loan và Philippines) và những vùng rộng lớn ở Thái Bình Dương dọc theo bờ biển phía đông của Đài Loan.

Một điều cũng đáng chú ý là lần đầu tiên các hòn đảo xa xôi của Đài Loan nằm rải rác gần bờ biển Trung Quốc cũng được đưa vào. PLA đã đánh dấu các khu vực này là bị lực lượng Trung Quốc “bao vây”. Trên CCTV, chuyên gia quân sự Trung Quốc Trương Chí cho biết cuộc tập trận thể hiện “khả năng của PLA trong việc giành quyền kiểm soát cơ sở hạ tầng quan trọng của Đài Loan”.

Chuyên gia quân sự Đài Loan Yết Trọng đánh giá cuộc tập trận này giống như mô phỏng một cuộc tấn công toàn diện vào hòn đảo, chỉ thiếu việc binh lính đổ bộ. Ông cho rằng việc đưa tất cả các đảo ngoài khơi của Đài Loan vào khu vực tập trận thể hiện kế hoạch của Trung Quốc nhằm loại bỏ các cơ sở có thể tiến hành một cuộc phản công chống lại PLA. Ông Yết Trọng cũng cho rằng cuộc tập trận kéo dài hai ngày này sẽ không phải là cuộc tập trận cuối cùng mà Đài Loan phải đối mặt trong năm nay – xét từ tên gọi “Liên Kiếm - 2024-A”.

Trên đường phố Đài Bắc, phản ứng đối với cuộc tập trận là việc nhún vai tập thể. Nhiều người sẽ nói với bạn rằng họ không lo lắng. Nhưng điều đó không hoàn toàn đúng. Sống cạnh Trung Quốc giống như sống trong vùng động đất. Mối đe dọa luôn ở đó và các cuộc tập trận ngày càng lớn hơn và nguy hiểm hơn, vì vậy bạn cần phải chuẩn bị. Nhưng bạn cũng cần phải tiếp tục cuộc sống của mình.

Bất chấp mối quan hệ căng thẳng giữa đảng DPP cầm quyền của Đài Loan và phe đối lập – hai bên đã tranh cãi tại quốc hội vào tuần trước – thì các cuộc tập trận của Trung Quốc đã gắn kết tất cả họ lại với nhau. Phe đối lập Quốc Dân Đảng, vốn được coi là thân Trung Quốc, đã kêu gọi Bắc Kinh thể hiện sự kiềm chế. Đây không phải là lúc họ muốn bị coi là thân thiện với Bắc Kinh.

Có một điều trớ trêu kỳ lạ ở đây - một điều cho thấy các nhà lãnh đạo cộng sản Trung Quốc hiểu về Đài Loan và người dân ở đây ít đến mức nào.

Hôm nay, Bắc Kinh tuyên bố rằng các hoạt động quân sự chỉ tập trung vào việc “răn đe và đánh bại các lực lượng độc lập”.

Họ nói ông Lại là người tồi tệ nhất trong số những nhà lãnh đạo Đài Loan đã thách thức Bắc Kinh. “Lại Thanh Đức đã vượt qua Lý Đăng Huy, Trần Thủy Biển và Thái Anh Văn trong việc thúc đẩy độc lập cho Đài Loan,” một bài bình luận trên CCTV viết. Những cựu tổng thống này, do người dân Đài Loan bầu chọn, đã tạo nên nhóm “những người ly khai” Trung Quốc. Ba trong số họ đến từ đảng DPP.

Mỗi khi Trung Quốc thực hiện hành động đe dọa quân sự, sự ủng hộ dành cho DPP có xu hướng tăng lên, còn sự ủng hộ dành cho Quốc Dân Đảng “thân thiện với Trung Quốc” lại giảm xuống. Một trường hợp gần đây hơn là: các cuộc tập trận quân sự diễn ra nhiều tháng trước cuộc bầu cử vào tháng 1 đã đưa ông Lại lên vị trí đứng đầu.

Nếu mục đích của các cuộc tập trận là khiến người dân Đài Loan sợ hãi quay lưng lại với các đảng và các nhà lãnh đạo thách thức Bắc Kinh thì cho đến nay dường như chúng đang có tác dụng ngược lại.

Tập Cận Bình xóa bỏ bản hợp đồng xã hội

07/05/2024 Ngô Nhân Dụng - VOA

Ông Tập Cận Bình tại lễ bế mạc kỳ họp Quốc Hội tại Đại Lễ Đường Nhân Dân Bắc Kinh, 11 tháng Ba, 2024. Hình minh họa.

Bộ Chính Trị đảng Cộng sản Trung Quốc mới họp đầu tuần này, 24 ủy viên quyết định sẽ tổ chức họp khoáng đại Ban Chấp Hành Trung Ương vào tháng 7 – một hội nghị đáng lẽ phải diễn ra vào tháng 10 hoặc tháng 11 năm ngoái. Trong mỗi nhiệm kỳ 5 năm, Trung Ương Đảng họp bảy lần; năm nay là lần thứ ba. Mỗi Hội nghị thứ ba thường đưa ra một “kế hoạch năm năm” mới, vạch ra các chính sách, đường lối cho 96 triệu đảng viên tuân hành.

Thông báo của Bộ Chính Trị không cho biết chương trình nghị sự sẽ nêu những vấn đề nào. Họ cũng không giải thích tại sao phiên họp quan trọng này lại bị trì hoãn. Năm ngoái đánh dấu mười năm kể từ khi Tập Cận Bình lên nắm quyền. Cũng là dịp kỷ niệm 45 năm từ khi Đặng Tiểu Bình bắt đầy đổi mới, tư bản hóa đời sống kinh tế. Chủ tịch Tập Cận Bình cho 376 ủy viên trung ương họp chậm lại 8 tháng, chắc vì chính ông chưa sẵn sàng!

Trong năm 2023 ông Tập Cận Bình không bắt được nhiều vụ tham nhũng lớn trước hàng ngũ lãnh đạo nhưng lại phải cách chức hai người cộng sự được coi là rất thân tín. Tần Cương là con người tài hoa được Tập Cận Bình tin tưởng, cử làm đại sứ ở Mỹ, rồi nâng lên làm Bộ trưởng Ngoại giao. Chỉ nửa năm sau bỗng nhiên Cương biến mất không dự các sinh hoạt chính phủ, không có mặt ngay cả tại các nghi lễ tiếp đón ngoại trưởng các nước khác. Vụ Tần Cương chưa thấy một lời giải thích nào thì đến lượt Bộ trưởng Quốc Phòng Lý Thượng Phúc vắng mặt bất thường không rõ lý do. Cuối cùng, Lý và mấy tướng lãnh phụ trách lực lượng hỏa tiễn bị tố giác tội tham nhũng. Lúc đó người ta mới biết quân đội Trung Cộng có khi đổ nước vào hỏa tiễn thay vì đổ xăng. Ông chủ tịch Quân ủy Trung ương, kiêm chủ tịch đảng, chủ tịch nước, chắc không muốn nghe dư luận nhắc đến những chuyện này, nếu triệu tập Trung Ương họp năm ngoái.

Mặc dù không giải thích tại sao hội nghị bị trì hoãn và không loan báo chương trình nghị sự nhưng Bộ Chính Trị cũng cảnh giác về những khó khăn kinh tế và xã hội; phải điều hợp sao cho đạt được những thành quả cụ thể. Khi lên tiếng về cả kinh tế lẫn xã hội, Bộ Chính Trị Trung Cộng có lý do.

Kinh tế Trung Quốc đang phải đối đầu với hai mặt của cùng một vấn đề: người tiêu thụ giảm bớt chi tiêu và các nhà sản xuất phải giảm giá bán, nạn giảm phát bắt đầu đe dọa. Các chỉ số “PMI” cho thấy số lượng hàng đặt mua giảm bớt trong tháng Ba, kể cả những thứ hàng để xuất cảng. Như bà Janet Yellen nói thẳng khi đi thăm Trung Quốc, cả nền kinh tế đang gặp nạn “số cung cấp thặng dư” đúng lúc nhu cầu của giới tiêu thụ xuống thấp.

Sau mấy chục năm thả lỏng cho các doanh nghiệp nhà nước đầu tư xây dựng cơ xưởng, mua thiết bị với tiền vay lãi thấp của các ngân hàng, các xí nghiệp thấy tiền lời tụt giảm. Trong tháng Ba, 2024, mức lời trong ngành công nghiệp chế hóa đã giảm 3.5%, theo báo SCMP ngày 30 tháng Tư, 2024, vì giảm giá bán. Các xí nghiệp còn phải trả giá đắt hơn khi nhập cảng các nguyên liệu và đồ phụ tùng vì phải mua đô la Mỹ đắt hơn. Khi lợi nhuận các xí nghiệp giảm thì người ta cũng bớt đầu tư để phát triển kỹ thuật và bớt tuyển dụng công nhân. Ông Tập Cận Bình đã phải hô hào lại những khẩu hiệu cũ từ thời Mao Trạch Đông: Kêu gọi các sinh viên trở về với đồng ruộng, học tập giới nông dân.

Nhiều sinh viên đã thi hành khẩu hiệu đó, vì không có cách nào khác. Gần một phần tư thanh niên Trung Quốc đang không kiếm ra việc làm. Số thống kê sau cùng cho biết trong lớp tuổi từ 16 đến 24 có 21.5% không kiếm ra việc làm. Những người lớn tuổi hơn, từ 25 đến 59 chỉ có 4.1% bị thất nghiệp, theo SCMP ngày 25 tháng 10, 2024. Trước dư luận lo âu quá nặng, từ tháng 10 năm ngoái, nhà nước cho phép Quốc Gia Thống Kê Cục (NBS) ngưng công bố tỷ lệ thất nghiệp của giới trẻ. Thiếu tin tức, mối lo của các sinh viên mới ra trường càng nặng hơn. Trên mạng xã hội những ngôn ngữ mới xuất hiện mô tả tình trạng thanh niên đang theo “chủ nghĩa nằm dài,” hoặc trở về sống nhờ cha mẹ, đóng vai “con ngoan vĩnh viễn.”

Trước khi hoạt động sản xuất đình trệ thì giới trẻ Trung Quốc vẫn thích đi làm công chức hơn là cho tư doanh. Tháng 11 năm ngoái, khi chính phủ tuyển thêm 39,000 công chức mới, có đến 2 triệu 830 ngàn người nạp đơn; bình quân 72 người xin làm một công việc. Thống Kê Cục chỉ cần thêm một nhân viên làm ở Khu Tự trị Ninh Hạ, 3,500 đã người nộp đơn, theo Hoa Nam Đán Báo (SCMP) ở Hương Cảng ngày 25 tháng 10, 2023!

Những người xin dự cuộc khảo thí tuyển một công chức thường là các sinh viên tốt nghiệp đại học. Năm ngoái trong cả nước có 11.58 triệu sinh viên ra trường, báo SCMP cho biết. Cũng theo báo này, guồng máy nhà nước gần đây đã đủ lớn, số tuyển dụng giảm 58 phần trăm; số nhân viên tuyển vào làm trong bộ máy của đảng cũng giảm hơn 33%. Điều kiện tuyển chọn cũng khó hơn. Năm ngoái, 2.600 chức vụ đòi phải có bằng cao học (gọi là thạc sĩ ở Việt Nam) 1,700 chức đòi có bằng tiến sĩ. Chỉ có 56 công việc không đòi hỏi phải tốt nghệp đại học.

Tình trạng thanh niên có học vẫn thất nghiệp là một vấn đề xã hội có lẽ Bộ Chính Trị đảng Cộng sản Trung Quốc nhắc đến sau phiên họp đầu tuần này. Vì các sinh viên, dù có việc làm hay thất nghiệp cũng đều đã tập thói quen suy nghĩ, có sáng kiến, không biết sợ, và không phải chỉ nghĩ đến cơm áo cho riêng mình. Cuối năm 2022, cả thế giới đã ngạc nhiên chứng kiến cảnh thanh niên Trung Quốc biểu tình im lặng. Họ không hô, không trương một khẩu hiệu nào mà trong tay chỉ nâng lên những tờ giấy trắng! Những lời phản kháng thầm lặng không chống đối hay đòi hỏi một điều nào cụ thể, dù là chống lệnh cấm tụ họp quá ba người hay là đòi được tự do đi mua gạo, mua rau. Vượt lên trên tất cả những yêu cầu cụ thể đó; chỉ có một yêu cầu quan trọng nhất: Chúng tôi muốn sống như những con người! Không phải những con khỉ, con beo trong sở thú. Cũng không phải những cái đinh ốc trong một bộ máy.

Phương pháp biểu tình im lặng của giới trẻ đã diễn tả tâm trạng của hàng tỷ người Trung Hoa. Trong đó có cả một số trong 96 triệu đảng viên cộng sản và gia đình họ, nếu cộng lại có thể lớn hơn dân số Việt Nam. Dân Trung Hoa trong lục địa đã có một “hợp đồng ngầm” với đảng Cộng sản. Dân chịu sống theo sự sắp đặt của Đảng, chấp nhận theo mệnh lệnh dù không được tự do. Đổi lại, Đảng Cộng sản bảo đảm kinh tế phát triển, mọi người được sống bình thường, an ổn.

Bản “Công ước Xã hội” ngầm này đã bị ông Tập Cận Bình từ từ xé bỏ, vì tham vọng cá nhân cũng như vì các đường lối sai lầm. Người dân có thể chỉ nhún vai cười khi ông Tổng bí thư đảng Cộng sản thay đổi cương lĩnh, tu chính hiến pháp để đóng vai một hoàng đế suốt đời. Nhưng ông Tập không chấp nhận dùng loại vaccine mới, công hiệu mạnh của Pfizer và Moderna, chỉ cho dùng thuốc nội hóa. Khi biến thái Omicron xuất hiện, ở thành phố Thượng Hải giàu có nhất người ta phải đi mua thuốc Tylenol từng viên lẻ, như giáo sư Hoàng Á Sinh (Yasheng Huang, 黄亚生), Đại học MIT, kể trên báo New York Times. Trong cảnh tai họa đó, Tập Cận Bình theo phương pháp quen thuộc nhất, là ra lệnh hàng trăm triệu người phải đóng cửa ở trong nhà.

Dân Thượng Hải đã xuống đường phản đối, lần đầu tiên trong chế độ cộng sản, và bị đàn áp. Một sự kiện bất ngờ khiến hàng trăm triệu người Trung Hoa chợt tỉnh, là 10 người chết trong một đám cháy ở Urumqi, thủ phủ tỉnh Tân Cương ngày 24 tháng 11 năm 2022. Mười người chết cháy không phải là một biến cố lớn ở Trung Quốc. Nhưng dân Trung Hoa cùng xúc động khi nghe tin 10 nạn nhân chết vì tòa nhà bị đóng, cấm ra ngoài theo lệnh nhà nước chống Covid. Hàng triệu dân chúng các thành phố khác cũng đang bị “cấm cung” giống như vậy. Hầu như cùng một lúc cả nước Trung Hoa bùng nổi giận. Dân tổ chức biểu tình tại nhiều thành phố khắp nước, để tang 10 người chết ở Tân Cương.

Cái gì gây ra cái chết thảm khốc của 10 nạn nhân này? Không riêng chính sách độc đoán, dốt nát, do thói không tham khảo ý kiến của các nhà chuyên môn của ông Tập Cận Bình. Cả chế độ độc tài chuyên chế, “hồng nặng hơn chuyên” là thủ phạm. Đảng Cộng sản không bảo vệ được cuộc sống an toàn của dân. Kinh tế đang rơi dần vào bế tắc. Bản hợp đồng ngầm giữa đảng và dân đang bị Tập Cận Bình bỏ qua.

Việt Nam kêu gọi Campuchia hợp tác về Kênh đào Phù Nam

2024.05.06 - RFA

Hình chụp từ trên cao cho thấy toàn cảnh thủ đô Phnom Penh với dòng Mekong hom 19/2/2024. TANG CHHIN Sothy / AFP

Phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng ngày 5 tháng 5 lên tiếng với báo giới về kêu gọi hợp tác từ phía Campuchia trong đánh giá tác động môi trường của kênh đào Phù Nam Techo đối với khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long.

Kêu gọi mới nhất của Hà Nội đối với dự án gây tranh cãi của Phnom Penh được cho hòa dịu hơn kêu gọi trước đây.

Phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng cho rằng Hà Nội tôn trọng quyền lợi hợp pháp của Phnom Penh liên quan dự án trị giá 1,7 tỷ USD; đồng thời “luôn coi trọng, dành ưu tiên hàng đầu cho mối quan hệ láng giềng tốt đẹp, hữu nghị, truyền thống, hợp tác toàn diện, bền vững lâu dài với Campuchia trong chính sách đối ngoại của mình…”

Đối với kênh đào Phù Nam Techo, Việt Nam quan ngại về tác động đối với dòng chảy sông Mê kông về Đồng bằng Sông Cửu Long. Đây là vựa lúa lớn nhất nước Việt Nam, nơi có 17,4 triệu người dân Việt Nam sinh sống.

Đây là lần thứ hai trong vòng một tháng, Hà Nội lên tiếng yêu cầu Phnom Penh chia sẻ thêm thông tin về dự án kênh đào dài 180 km; mà theo giới chuyên gia trong nước khi vận hành sẽ khiến lượng nước về Sông Mê kông thuộc Đồng bằng Sông Cửu Long giảm đến 50%.

Phía Campuchia luôn khẳng định rằng dự án sẽ được tiến hành bất chấp mọi quan ngại từ phía Việt Nam.

Dự án kênh đào Phù Nam Techo được cho biết do một công ty Nhà nước Trung Quốc xây dựng. Kênh nối khu vực biển miền nam Xứ Chùa Tháp với thủ đô Phnom Penh.

Campuchia và Trung Quốc sẽ tiến hành tập trận chung Rồng Vàng 2024

2024.05.06 - RFA

Hải quân Campuchia dự lễ sau cuộc tập trận chung với hải quân Trung Quốc ở tỉnh Preah Sihanouk, Campuchia hôm 26/2/2016 (minh họa). REUTERS/Samrang Pring

Quân đội Campuchia và quân đội Trung Quốc sẽ tiến hành đợt tập trận chung “Rồng vàng 2024” tại Xứ Chùa Tháp từ trung tuần đến cuối tháng năm.

Bộ Quốc phòng Trung Quốc ngày 6 tháng năm loan tin nêu rõ đợt tập trận chung “Rồng vàng 2024” với phía Campuchia được tiến hành theo sự nhất trí giữa quân đội hai nước.

Chủ đề đợt tập trận chung lần này là “Hành động chống khủng bố và cứu trợ nhân đạo”.

Đợt tập trận chung “Rồng vàng 2024” giữa Campuchia và Trung Quốc năm nay là lần thứ sáu. Lần đầu tiên tập trận chung “Rồng vàng” Campuchia- Trung Quốc diễn ra vào năm 2016.

“Rồng vàng 2023” giữa Campuchia và Trung Quốc diễn ra vào tháng tư năm ngoái. Đợt tập trận năm 2023 được Bộ Quốc phòng Trung Quốc cho là lớn nhất kể từ khi khởi sự.

Đợt tập trận chung “Rồng vàng 2023” có hơn 3.000 binh sĩ và hơn 1.000 bộ thiết bị các loại tham gia.

Dữ liệu về đợt tập trận chung “Rồng vàng 2024” giữa quân đội Campuchia và Trung Quốc chưa được công bố.

Trung Quốc thực thi chiến thuật “con ếch chết luộc” xung quanh Biển Đông như thế nào?

2024.05.03 - RFA

Đô đốc John C. Aquilino, Tư lệnh Ấn Độ-Thái Bình Dương của Hoa Kỳ, phát biểu tại chương trình Bài giảng đặc biệt của IISS ở Singapore 16/3/2023. (Ảnh minh họa). REUTERS

Tư lệnh Thái Bình Dương của Mỹ, Đô đốc John “Lung” Aquilino, nói với The Financial Times rằng Trung Quốc từ lâu đã áp dụng chiến thuật “con ếch chết luộc” (boiling frog) trên Biển Đông. Theo ông Aquilino, trong ba năm ông làm tư lệnh Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Mỹ, Trung Quốc đã tăng tốc phát triển quân sự. Đồng thời, ngày càng tăng cường những hoạt động gây bất ổn, hung hăng hơn, nguy hiểm hơn.

Chiến lược “con ếch chết luộc” là gì và vì sao nó nguy hiểm?

Trao đổi với RFA, nhà nghiên cứu Hoàng Việt ở Tp. HCM nói rằng chiến lược “con ếch chết luộc” là một cách nói ẩn dụ, mô phỏng hình ảnh con ếch trong nồi nước sôi. Nếu người ta thả một con ếch vào nồi nước, đun nước sôi từ từ, nhiệt tăng nhẹ chậm rãi, con ếch sẽ thích ứng dần với nhiệt độ mới mà không nhảy ra khỏi đó. Đến khi nước đến gần điểm sôi thì con ếch không nhảy ra được nữa và bị luộc chín.

Theo nhà nghiên cứu Hoàng Việt, việc Trung Quốc hợp tác với Campuchia xây dựng kênh đào Phù Nam, quân cảng Ream ở Vịnh Thái Lan, tự bản thân Trung Quốc xây các đập nước thượng nguồn Mekong, các căn cứ quân sự ở quần đảo Trường Sa, đều không khiến cho Việt Nam “chết” ngay. Tuy nhiên, theo ông Việt, nếu Việt Nam không có chiến lược phù hợp, khả năng rơi vào tình cảnh “con ếch chết luộc” trong tương lai là không phải không có khả năng xảy ra.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thế Phương ở Đại học Canberra, Úc, nói với RFA rằng thậm chí ngay cả dự án kênh đào Kra ở Thái Lan mặc dù mới nằm trên giấy nhưng nếu nó trở thành hiện thực trong tương lai, nó sẽ được kết hợp với các cơ sở khác của Trung Quốc như quân cảng Ream ở Campuchia, góp phần phát triển năng lực kiểm soát ba chiều của Trung Quốc trong khu vực: trên không, trên biển, và đất liền.

Đối với quân cảng Ream, nhà nghiên cứu Nguyễn Thế Phương nói, nếu đứng dưới góc độ Việt Nam mà xét thì còn cần xem xét Trung Quốc có muốn triển khai khí tài quân sự tới sân bay ở Ream hay không. Nếu sân bay đó trở thành cơ sở của Trung Quốc thì toàn bộ vùng trời ở Vịnh Thái Lan và phía Nam Việt Nam, khu vực mà đối với Việt Nam là vùng kiểm soát TP. HCM, thì đều có thể bị lọt vào tầm bao quát của Trung Quốc. Ông nói tiếp:

“Sự kết nối không gian nữa vùng trời Vịnh Thái Lan và phía Nam Biển Đông sẽ tạo thành một thế liên hoàn Đông Tây. Điều đó khiến cho các hoạt động của Việt Nam, đặc biệt là hoạt động quân sự, dù là hướng về phía biển hay đất liền, đều dễ dàng bị Trung Quốc phát hiện được.

Nói ngắn gọn thì điều đó khiến cho năng lực răn đe về mặt quân sự của Việt Nam bị giảm xuống. Khi người ta có thể nhìn thấy anh đang làm gì thì đó là một viễn cảnh xấu nhất trong thời bình mà chúng ta có thể nghĩ tới.”

Vẫn với chiến lược “con ếch chết luộc” mà Đô đốc Aquilino đã nói, tức được hiểu Trung Quốc đang dần dần “nâng cao nhiệt độ” để các nước khác đánh giá thấp mối nguy hiểm cho đến khi quá muộn, nhà nghiên cứu Hoàng Việt ở Tp. HCM cho rằng tính chất lưỡng dụng của cơ sở của Trung Quốc, đặc biệt là căn cứ hải quân Ream và các cơ sở khác của Trung Quốc xung quanh đó, làm cho những nước như Việt Nam rất khó phản đối họ. Lưỡng dụng là khả năng sử dụng cho cả dân sự và quân sự. Ông giải thích:

Điều chúng ta cần đặc biệt lưu ý là hầu hết các cơ sở trên thế giới của Trung Quốc đều mang tính chất lưỡng dụng, tức là vừa quân sự vừa dân sự. Hiện chưa rõ sau này họ sẽ dùng cảng Ream như thế nào, nhưng với các tàu chiến cập cảng và thiết kế của nó cho thấy chiến hạm cỡ lớn của Trung Quốc vào được. Họ có thể chuyển sang quân sự bất kỳ khi nào họ muốn.

Theo nhà nghiên cứu Hoàng Việt, tính chất dân sự (bên cạnh khả năng quân sự của nó) của những cơ sở đó đã tạo ra thế khó khăn để khiến Việt Nam và các nước liên quan khó có thể đưa ra bằng chứng, đối thoại với Campuchia và Trung Quốc về khía cạnh quân sự của nó. Đấy là mối đe dọa rất lớn.

Việt Nam cần đề phòng gì?

Về quá trình “tăng dần nhiệt độ của nước”, để cho các bên liên quan đánh giá thấp tình hình trước khi quá muộn, nhà nghiên cứu Hoàng Việt cho rằng với quân cảng Ream thì Campuchia đã không thành thật. Ông giải thích:

“Thứ nhất là ở giai đoạn đầu thì họ khẳng định là không có Trung Quốc. Sau này thì Wall Street Journal tung ra một hợp đồng cho thấy vai trò của Trung Quốc thì Campuchia thừa nhận nhưng lại nói đó không đặt căn cứ quân sự của bất kỳ quốc gia nào. Lúc đầu thì Campuchia nói Trung Quốc chỉ tham gia vào việc sửa chữa, thế rồi sau đó chiến hạm Trung Quốc đã neo đậu ở đó liên tục nhiều tháng.

Việc tàu Trung Quốc neo đậu ở đó thực ra không phải là lạ với những người theo dõi tình hình Campuchia vì cuối năm 2023, Bộ trưởng Quốc phòng là Tea Seiha, cũng là con của cựu Bộ trưởng Quốc phòng tea Banh, đã khoe trên Facebook là tàu chiến Trung Quốc cập cảng.

Họ úp mở, sau đó bào chữa nhưng bào chữa cũng không thành thật. Campuchia nếu công khai minh bạch, rõ ràng ngay từ đầu thì có lẽ không tạo ra cảm giá bất an cho các quốc gia láng giềng trong đó có Việt Nam.

Quân cảng này cũng tạo ra một loạt đe dọa với Việt Nam. Nếu xảy ra một cuộc chiến trên Biển Đông thì Trung Quốc sẽ nắm ưu thế. Một mặt, họ có thể triển khai các thiết bị như Rada để nắm thông tin ở toàn bộ khu vực miền Nam Việt Nam và Vịnh Thái Lan.”

Theo nhà nghiên cứu Hoàng Việt, hiện nay Việt Nam và Trung Quốc vẫn chưa có gì căng thẳng lớn, ngoài vấn đề Biển Đông. Vấn đề Biển Đông giữa Việt Nam và Trung Quốc có lúc âm ỉ có lúc bùng phát và hai bên vẫn đối đầu nhau. Tham vọng của Trung Quốc vẫn không có dấu hiệu suy giảm, cho nên, theo ông Hoàng Việt, không sớm thì muộn, Việt Nam sẽ phải đối đầu căng thẳng với Trung Quốc. Nếu trong tương lai xảy ra một cuộc chiến trên Biển Đông thì Việt Nam sẽ gặp nhiều bất lợi khi Trung Quốc có quân cảng Ream, nhà nghiên cứu Biển Đông ở Tp. HCM khẳng định.

Như vậy có thể thấy quân cảng Ream là một mắt xích có liên quan tới Biển Đông chứ không chỉ với các yếu tố khác như kênh đào Kra ở Thái Lan hay kênh đào Phù Nam ở Campuchia. Câu hỏi đặt ra là liệu quân cảng Ream rồi đây sẽ được Trung Quốc dùng để thực thi tham vọng đường lưỡi bò trên thực tế hay không, ông Hoàng Việt nói:

“Họ sẽ kiểm soát được khu vực đó, tức đường lưỡi bò. Thứ nhất, họ sẽ kiềm chế được Việt Nam. Chúng ta nhớ lại là cuộc chiến biên giới Tây Nam những năm 1970s thì Trung Quốc đã đứng đằng sau để khiến Campuchia nổi giận tấn công Việt Nam từ 1977.

Nếu trên Biển Đông xảy ra căng thẳng thì Trung Quốc có thể lại sử dụng nhiều cách, trong đó có biên giới Việt Nam Campuchia, để gây sức ép từ hướng khác. Đó có thể là biên giới đất liền, hoặc có thể sử dụng vấn đề biên giới trên biển với Campuchia.

Vấn đề biên giới biển Việt Nam - Campuchia do đó, cũng là vấn đề tiềm tàng rủi ro. Do Việt Nam - Campuchia chưa tiến hành phân định biên giới trên biển. Trong vấn đề quân sự thì rõ ràng Trung Quốc có thể gây sức ép lên Việt Nam từ nhiều hướng, trong đó có quân cảng Ream.”

Trao đổi với RFA, nhà nghiên cứu Nguyễn Thế Phương ở Đại học Canberra lưu ý là Thái Lan có dự phóng về một kênh đào xuyên qua eo đất Kra. Nếu trong tương lai Trung Quốc tham gia vào dự án kênh đào Kra ở Thái Lan thì nó sẽ còn thúc đẩy hơn nữa lợi ích của Trung Quốc qua kênh đào này.

Ông Nguyễn Thế Phương cho rằng trong trường hợp kênh đào Kra thành hiện thực, Trung Quốc không còn phụ thuộc vào eo biển Mallaca nữa. Ông nói tiếp:

"Trong trường hợp kênh đào Kra không thành, thì họ vẫn kết nối và triển khai năng lực ở khu vực phía nam biển Đông. Họ có thể kết nối không chỉ từ các đảo ở Trường Sa xuống vùng biển Natuna mà còn có thể đi từ khu vực Vịnh Thái Lan xuống Natuna. Đi từ Vịnh Thái Lan với quân cảng Ream xuống vùng biển Natuna còn nhanh hơn là đi từ Trường Sa. Đó là tầm nhìn rộng lớn hơn mà Trung Quốc muốn muốn triển khai.

Nếu như cộng thêm sân bay bênh cạnh quân cảng Ream nữa thì năng lực kiểm soát ba chiều của Trung Quốc, gồm trên không, trên mặt biển và dưới mặt biển, sẽ tăng lên rất nhiều.”

RFA đã gửi câu hỏi đến Tư lệnh Thái Bình Dương của Mỹ, Đô đốc John “Lung” Aquilino để ông cho bình luận thêm về câu nói của mình trên Financial Times. Chúng tôi sẽ cập nhật thông tin khi nhận được phản hồi.

Biển Đông: 'Trung Quốc âm mưu chia rẽ, Việt Nam và Philippines nên đoàn kết'

6.5.2024 - BBC News Tiếng Việt

Chụp lại hình ảnh, Các tàu cảnh sát biển Trung Quốc bám theo tàu Philippines trên Biển Đông

Philippines và Việt Nam nên củng cố hợp tác nhằm bảo vệ lợi ích chung trước những "hoạt động cưỡng ép" của Trung Quốc ở Biển Đông, tờ Inquirer của Philippines tường thuật lại nhận định của các học giả tại một viện nghiên cứu thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ.

Cả Philippines và Việt Nam đều có tranh chấp gay gắt với Bắc Kinh liên quan đến yêu sách chủ quyền ở Biển Đông.

Vào tháng 1/2024, trong chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên trong năm, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã đến Việt Nam và ký kết một thỏa thuận hợp tác an ninh hàng hải.

Tiến sĩ Lori Forman từ Trung tâm Nghiên cứu An ninh châu Á - Thái Bình Dương Daniel K. Inouye (DKI APCSS, Mỹ) nói rằng sự hợp tác giữa Philippines và Việt Nam cần đẩy mạnh hơn nữa.

"Cho dù tồn tại những khác biệt về ngôn ngữ và hệ thống chính trị, hai quốc gia có chung những lợi ích cốt lõi, tạo nền tảng vững chắc cho sự hợp tác," Inquirer trích lời bà Forman.

Giáo sư Alexander L Vuving từ DKI APCSS nhận xét Việt Nam và Philippines là hai quốc gia dễ bị tổn thương bởi chính sách "chia để trị" của Trung Quốc.

"Là những quốc gia nhỏ hơn, Philippines và Việt Nam nên hợp tác để giảm bớt sự chênh lệch quyền lực với Trung Quốc. Hai nước có thể chia sẻ kinh nghiệm và các cách thức hiệu quả nhất để chống lại hành động cưỡng ép," ông Vuving nói.

“Theo tôi nhận định thì cho đến nay, lợi ích của Trung Quốc là không có chiến tranh ở Biển Đông. Vì 40% lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của Trung Quốc đi qua con đường hàng hải trên Biển Đông. Hậu quả cuộc chiến tranh trên Biển Đông là khôn lường, không đơn thuần là xung đột Việt Nam với Trung Quốc hay Philippines với Trung Quốc. Đám lửa có thể bùng lên tới mức không ai kiểm soát được.”

“Do đó, chiến lược tốt nhất của Trung Quốc là ‘tằm ăn dâu’, tức là dần dần đẩy đuổi Việt Nam và Philippines… rồi biến thành điều gọi là ‘bình thường mới’, và dần dần ép các nước chấp nhận thực tế mới của Trung Quốc. Đây là chiến lược tương đối hữu hiệu của Trung Quốc.”

“Và trong chiến lược này, Trung Quốc đã sử dụng mọi lực lượng. Đi trên tuyến đầu là hải cảnh (cảnh sát biển), rồi dân quân biển, các loại tàu chấp pháp khác. Hải quân thì ở xa hơn, nằm ở các căn cứ.”

'Mưu đồ chia rẽ' từ Trung Quốc

Chụp lại hình ảnh, Va chạm giữa tàu Philippines và tàu cảnh sát biển Trung Quốc tại Bãi Cỏ Mây (Second Thomas) vào đầu tháng 3/2024

Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro và Cố vấn An ninh Quốc gia Eduardo Ano vào hôm 5/5 đã lên tiếng bác bỏ tuyên bố từ Đại sứ quán Trung Quốc tại Manila về "mô hình mới" nhằm quản lý tình hình Bãi Cỏ Mây (Second Thomas).

Cả hai khẳng định đây là "mưu đồ chia rẽ Philippines" và để lôi kéo sự quan tâm của công chúng khỏi hành động khiêu khích mới nhất mà Bắc Kinh nhằm vào các tàu Philippines.

Trước đó, vào ngày 18/4, một người phát ngôn tại Đại sứ quán Trung Quốc ở Manila cho biết hai bên đã thống nhất về một "mô hình mới" để quản lý căng thẳng tại Bãi Cỏ Mây vào đầu năm 2024, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Phía Philippines vào cuối tháng 4/2024 đã bác bỏ tuyên bố của Đại sứ quán Trung Quốc, theo Reuters.

Ông Teodoro khẳng định Bộ Quốc phòng Philippines "không biết và cũng không tham gia vào bất kỳ thỏa thuận nội bộ nào với Trung Quốc" đồng thời nhấn mạnh quan chức bộ này không trao đổi với bất kỳ quan chức Trung Quốc nào kể từ năm 2023.

"Bất kỳ sự ám chỉ nào cho rằng Bộ Quốc phòng Philippines tham gia vào 'mô hình mới' là một mưu đồ quỷ quyệt của Trung Quốc thông qua đại sứ quán của họ tại Manila," Inquirer dẫn tuyên bố của vị bộ trưởng quốc phòng.

Ông Eduardo Ano khẳng định ông "chưa nói chuyện trực tiếp hay gián tiếp với bất kỳ quan chức nào của Đại sứ quán Trung Quốc về bất kỳ vấn đề nào" ngoài việc thảo luận về các hoạt động tiếp tế hợp pháp của Philippines ở Bãi Cỏ Mây.

Bộ Ngoại giao Philippines đã lên án việc Trung Quốc lan truyền "thông tin sai lệch và những lời bóng gió" nhằm vào các quan chức Philippines, đồng thời kêu gọi Bắc Kinh ngừng hành động này và quay trở lại đối thoại về Biển Đông.

Bộ Ngoại giao Philippines cho biết những hành động của Trung Quốc "tạo ra sự hoang mang trong công chúng Philippines và đánh lạc hướng sự chú ý khỏi các vấn đề thực sự do các tuyên bố vô căn cứ cũng như các hành động bất hợp pháp và hung hăng của Trung Quốc ở Biển Đông, vi phạm chủ quyền và quyền tài phán của Philippines."

"Đây là một hành động thao túng tinh vi," Inquire dẫn lời Ngoại trưởng Enrique Manalo.

Động thái gần đây của Trung Quốc

Chụp lại hình ảnh, Ngư dân tiếp cận tàu để nhận viện trợ từ Tuần duyên Philippines

Hôm 30/4, phóng viên BBC đã có mặt trên con tàu BRP Bagacay của Tuần duyên Philippines khi tàu này bị các tàu của Trung Quốc áp sát.

Trong lúc tàu BRP Bagacay đang tiến về bãi cạn Scarborough, một đảo san hô nhỏ cách bờ biển Philippines 220 km về phía tây mà Bắc Kinh cũng tuyên bố chủ quyền, thì bị đội tàu cảnh sát biển Trung Quốc dùng vòi rồng tấn công.

Một con tàu khác trong đoàn tàu chở hàng tiếp tế cho ngư dân Philippines cũng bị hư hỏng nặng sau khi hứng chịu 10 trận phun nước trực tiếp từ vòi rồng.

Những cuộc chạm trán này đã trở nên thường xuyên hơn và nghiêm trọng hơn kể từ khi Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. ủy quyền cho lực lượng tuần duyên thách thức sự hiện diện của Trung Quốc tại các khu vực tranh chấp một cách mạnh mẽ hơn nhiều so với trước đây.

Ngày 7/4, Bộ Tư lệnh Chiến khu Nam bộ của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã tổ chức một cuộc tuần tra trên biển và trên không tại Biển Đông, cùng ngày mà Mỹ, Philippines, Nhật Bản và Úc diễn tập "hoạt động phối hợp trên biển" cũng tại khu vực này.

Trước đó không lâu, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã có cuộc gặp với Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Bùi Thanh Sơn tại tỉnh Quảng Tây vào hôm 4/4.

Tại đây, ông Vương Nghị đã kêu gọi phía Việt Nam quản lý đúng đắn những khác biệt, thúc đẩy hợp tác hàng hải và tham vấn về Bộ quy tắc ứng xử (COC) ở Biển Đông để giải quyết xung đột.

Đồng thời ngoại trưởng Trung Quốc cảnh báo người đồng cấp rằng Việt Nam phải cảnh giác để không tham gia vào các "bè phái" nhằm phá hoại hòa bình và ổn định trong khu vực.

Lời ông Vương Nghị được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam và Philippines vừa có thỏa thuận hợp tác giữa lực lượng cảnh sát biển hai nước, cũng như có “giao thiệp” và hợp tác với các cường quốc khác về các vấn đề liên quan đến Biển Đông.

Trong những năm qua, Bắc Kinh đã triển khai hàng trăm tàu cảnh sát biển trên khắp Biển Đông để tuần tra những nơi họ tuyên bố chủ quyền, bất chấp Tòa án Trọng tài Thường trực năm 2016 đã khẳng định rõ ràng rằng yêu sách của Trung Quốc không có cơ sở theo luật pháp quốc tế.

Trung Quốc lần đầu công khai ‘thỏa thuận’ năm 2016 với Philippines về Biển Đông

04/05/2024 AP - VOA

Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. và cựu Tổng thống Duterte phủ nhận việc đạt được bất kỳ thỏa thuận nào được cho là từ bỏ chủ quyền hoặc các quyền chủ quyền của Philippines cho Trung Quốc.

Lần đầu tiên, Trung Quốc công bố cái mà họ gọi là một thỏa thuận bất thành văn năm 2016 với Philippines về quyền tiếp cận các đảo ở Biển Đông.

Động thái này có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng hơn nữa trên tuyến đường thủy đang tranh chấp, nơi phần lớn thương mại của thế giới đi qua mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền gần như toàn bộ.

Một tuyên bố từ Tòa đại sứ Trung Quốc tại Manila nói “thỏa thuận đặc biệt tạm thời” đã được đồng ý trong chuyến thăm Bắc Kinh của cựu Tổng thống Rodrigo Duterte cho phép đánh bắt cá quy mô nhỏ quanh các đảo nhưng hạn chế quyền tiếp cận của quân đội, lực lượng tuần duyên và các máy bay, các tàu chính thức khác tới giới hạn lãnh hải 12 hải lý (22 km) lãnh hải.

Tuyên bố nói Philippines tôn trọng thỏa thuận trong 7 năm qua nhưng kể từ đó đã từ bỏ nó để “hoàn thành chương trình nghị sự chính trị của riêng mình”, buộc Trung Quốc phải hành động.

Tuyên bố đăng trên trang web của toà đại sứ hôm 2/5 nói: “Đây là lý do cơ bản dẫn đến những tranh chấp không ngừng nghỉ trên biển giữa Trung Quốc và Philippines trong năm qua và hơn thế nữa”.

Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. và ông Duterte đã phủ nhận việc đạt được bất kỳ thỏa thuận nào được cho là sẽ từ bỏ chủ quyền hoặc các quyền chủ quyền của Philippines cho Trung Quốc. Bất kỳ hành động nào như vậy, nếu được chứng minh, sẽ là một hành vi phạm tội có thể bị luận tội theo Hiến pháp năm 1987 của Philippines.

Tuy nhiên, sau chuyến thăm Bắc Kinh, ông Duterte đã bóng gió về một thỏa thuận như vậy mà không đưa ra thông tin chi tiết, ông Collin Koh, thành viên cấp cao tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam có trụ sở tại Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, và là chuyên gia về các vấn đề hải quân ở khu vực Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương, đặc biệt là Đông Nam Á, cho biết.

“Ông ấy khoe rằng ông ấy không chỉ nhận được các cam kết đầu tư và thương mại của Trung Quốc mà còn đảm bảo cho ngư dân Philippines tiếp cận bãi cạn Scarborough”, ông Koh nói, đề cập đến một trong những thực thể biển đang tranh chấp.

Ông Koh cho biết, cách dùng từ có chủ ý của Bắc Kinh trong tuyên bố “đáng chú ý khi cho thấy rằng Bắc Kinh không có tài liệu chính thức nào để chứng minh trường hợp của mình và do đó chỉ có thể chủ yếu dựa vào tuyên bố bằng lời nói của ông Duterte”.

Ông Marcos, người nhậm chức vào tháng 6 năm 2022, cho báo giới biết hồi tháng trước rằng Trung Quốc khẳng định có một thỏa thuận bí mật như vậy nhưng nói rằng ông không biết việc đó.

“Người Trung Quốc khăng khăng rằng có một thỏa thuận bí mật và có lẽ là có, và tôi đã nói là tôi không biết, tôi không biết gì về thỏa thuận bí mật đó,” ông Marcos, người đã kéo Philippines lại gần hơn với đối tác hiệp ước Hoa Kỳ. “Nếu có một thỏa thuận bí mật như vậy, bây giờ tôi sẽ hủy bỏ nó.”

Ông Duterte, người đã nuôi dưỡng mối quan hệ nồng ấm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong suốt 6 năm làm tổng thống của mình, đồng thời công khai tỏ ra thù địch với Hoa Kỳ vì nước này chỉ trích mạnh mẽ chiến dịch đẫm máu của ông bài trừ ma túy.

Mặc dù có lập trường chống Mỹ gần như kịch liệt trong chuyến thăm đối thủ chính của Washington năm 2016, nhưng ông nói rằng ông cũng không ký kết bất kỳ thỏa thuận nào với Bắc Kinh mà có thể xâm phạm lãnh thổ Philippines. Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng ông và ông Tập đã đồng ý duy trì “nguyên trạng” ở vùng biển tranh chấp để tránh chiến tranh.

“Ngoài cái bắt tay với Chủ tịch Tập Cận Bình, điều duy nhất tôi nhớ là nguyên trạng, đó là từ ngữ. Sẽ không có tiếp xúc, không di chuyển, không có tuần tra vũ trang ở đó, vì vậy sẽ không có bất kỳ cuộc đối đầu nào”, ông Duterte nói.

Khi được hỏi liệu ông có đồng ý rằng Philippines sẽ không cung cấp vật liệu xây dựng để củng cố tiền đồn của tàu quân sự Philippines tại Bãi Cỏ Mây (Bãi cạn Second Thomas) hay không, ông Duterte nói rằng đó là một phần của việc duy trì hiện trạng nhưng nói thêm rằng không có thỏa thuận bằng văn bản.

“Đó là những gì tôi nhớ. Nếu đó là thỏa thuận bất thành văn giữa hai chính phủ thì đó sẽ luôn là một thỏa thuận nhằm giữ hòa bình ở Biển Đông”, ông Duterte nói.

Chủ tịch Hạ viện Ferdinand Martin Romualdez, anh họ và đồng minh chính trị của ông Marcos, đã ra lệnh điều tra cái mà một số người gọi là “thỏa thuận bất thành văn giữa hai chính phủ”.

Trung Quốc cũng tuyên bố rằng các quan chức Philippines đã hứa sẽ kéo tàu hải quân cố tình neo đậu ở vùng nông của Bãi Cỏ Mây (Bãi cạn Second Thomas) vào năm 1999 để làm tiền đồn lãnh thổ của Manila. Các quan chức Philippines dưới thời ông Marcos nói rằng họ không biết về bất kỳ thỏa thuận nào như vậy và sẽ không di dời chiếc tàu chiến hiện đã đổ nát và rỉ sét do một nhóm nhỏ thủy thủ và thuỷ quân lục chiến Philippines điều khiển.

Trung Quốc từ lâu đã cáo buộc Manila “vi phạm các cam kết” và “hành động bất hợp pháp” ở Biển Đông mà không nói rõ ràng.

Ngoài Trung Quốc và Philippines, Việt Nam, Malaysia, Đài Loan và Brunei cũng có những tuyên bố chủ quyền chồng chéo ở Biển Đông giàu trữ lượng cá, khí đốt và dầu mỏ. Bắc Kinh đã từ chối công nhận phán quyết của trọng tài quốc tế năm 2016 vốn vô hiệu hóa các tuyên bố chủ quyền mở rộng của Bắc Kinh.

Các cuộc xung đột giữa Bắc Kinh và Manila đã bùng phát kể từ năm ngoái, với việc các tàu tuần duyên khổng lồ của Trung Quốc bắn vòi rồng áp suất cao vào các tàu tuần tra của Philippines, gần đây nhất là ở ngoài khơi bãi cạn Scarborough vào cuối tháng trước, gây thiệt hại cho cả hai tàu Philippines. Họ cũng cáo buộc lẫn nhau về hành động nguy hiểm, dẫn đến va chạm nhỏ.

Hoa Kỳ không có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông, nhưng đã triển khai các tàu Hải quân và máy bay chiến đấu trong cái mà họ gọi là các hoạt động tự do hàng hải nhằm thách thức các tuyên bố của Trung Quốc.

Hoa Kỳ đã nhiều lần cảnh báo rằng họ có nghĩa vụ phải bảo vệ Philippines - đồng minh hiệp ước lâu đời nhất của họ ở châu Á - nếu lực lượng, tàu hoặc máy bay của Philippines bị tấn công vũ trang, kể cả ở Biển Đông.

Nhân viên nghị viện EU bị bắt ở Đức vì làm gián điệp cho Trung Quốc

23/04/2024 Reuters - VOA

Maximilian Krah, thành viên đảng AfD, phát biểu tại khu hội chợ ở Magdeburg, Đức, vào ngày 29/7/2023. Một phụ tá của ông Krah vừa bị bắt vì tình nghi làm gián điệp cho Trung Quốc.

Phụ tá của một thành viên Nghị viện châu Âu ủng hộ đảng cực hữu AfD của Đức đã bị bắt tại Đức vì bị nghi ngờ có hoạt động gián điệp “đặc biệt nghiêm trọng” cho Trung Quốc.

Các công tố viên gọi ông này bằng tên Jian G. trong một tuyên bố đưa ra hôm 23/4 và cáo buộc ông chuyển thông tin về các cuộc thảo luận trong cơ quan lập pháp của Liên minh châu Âu cho tình báo Trung Quốc.

Trang web của ông Maximilian Krah, ứng cử viên hàng đầu của AfD trong cuộc bầu cử quốc hội sẽ diễn ra vào tháng 6, liệt kê Jian Guo là một trong những trợ lý của ông. Ông Krah nói ông đã biết về vụ bắt giữ ông Guo qua truyền thông và sẽ ngừng làm việc với người này nếu cáo buộc được chứng minh.

Nỗi lo lắng về cáo buộc gián điệp của Trung Quốc đã gia tăng khắp Tây Âu trong những tháng gần đây.

Ba công dân Đức đã bị bắt hôm 22/4 vì bị nghi ngờ chuyển giao công nghệ có ứng dụng quân sự.

Cùng ngày, hai người đàn ông bị buộc tội ở Anh với tội danh làm gián điệp cho Trung Quốc, trong đó có một người được cho là từng làm nhà nghiên cứu quốc hội cho một nhà lập pháp nổi tiếng trong Đảng Bảo thủ cầm quyền.

Và vào ngày 25/3, Mỹ và Anh cáo buộc Bắc Kinh tấn công mạng nhắm vào hàng triệu người bao gồm các nhà lập pháp, học giả và nhà báo, cũng như các công ty bao gồm cả các nhà thầu quốc phòng.

Các công tố viên cho biết người phụ tá này, sống ở Brussels và thành phố Dresden của Đức, cũng đã theo dõi các nhân vật đối lập người Trung Quốc ở Đức. Ông này bị bắt ở Dresden hôm 22/4 và căn hộ của ông ta đã bị khám xét.

“Ông ấy bị cáo buộc phạm tội đặc biệt nghiêm trọng khi làm việc cho cơ quan mật vụ nước ngoài”, tuyên bố cho biết.

Hai tuần trước, tờ báo Denik Na của Czech và tạp chí Der Spiegel của Đức cũng đưa tin rằng một ứng cử viên khác của AfD trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu, nhà lập pháp Đức Petr Bystron, đã nhận tiền từ một trang truyền thông thân Nga. AfD cho biết ông Bystron đã bác bỏ cáo buộc này.

Ông Konstantin von Notz, người đứng đầu ủy ban quốc hội giám sát các cơ quan tình báo Đức, nói đây không chỉ là những trường hợp cá nhân và chỉ ra một vấn đề lớn hơn của AfD.

“AfD là đảng của những chế độ độc tài”, ông nói. “Họ không cố che giấu sự khinh thường đối với nền dân chủ và pháp quyền của chúng ta. Và điều đó rõ ràng đã khiến các chính trị gia của họ dễ bị ảnh hưởng và chỉ đạo bởi Trung Quốc và Nga”.

Người phát ngôn của AfD nói vụ bắt giữ hôm 22/4 là “rất đáng lo ngại” và cam kết đảng sẽ hỗ trợ cuộc điều tra.

Mối đe dọa tăng cao từ Trung Quốc và Nga

Bộ trưởng Nội vụ Nancy Faeser nói rằng nếu các cáo buộc được chứng minh là đúng thì đó là “một cuộc tấn công vào nền dân chủ châu Âu từ bên trong”, và lưu ý rằng các cơ quan an ninh của Đức đã tăng cường ồ ạt hoạt động phản gián do các mối đe dọa đan xen từ Nga và sự rình rập của Trung Quốc.

Một năm trước, ông Krah đã bác bỏ cáo buộc rằng trợ lý của ông đang vận động hành lang cho Trung Quốc và cho rằng cáo buộc này là một sự vu khống chống lại ông.

“Đó là về một nhân viên sinh ra ở Trung Quốc”, ông viết trên nền tảng mạng xã hội X. “Ông ấy là công dân Đức, thành viên AfD, học ở Dresden và nói thông thạo tiếng Đức và tiếng Anh. Có rất nhiều điều dối trá đang diễn ra”.

Đại sứ quán Trung Quốc không lập tức trả lời yêu cầu bình luận của Reuters hôm 23/4.

Tại một cuộc họp báo, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Uông Văn Bân nói rằng những báo cáo về hoạt động gián điệp của Trung Quốc ở châu Âu là “cường điệu” và “có mục đích làm mất uy tín và đàn áp Trung Quốc”.

Thủ tướng Olaf Scholz đã đến thăm Trung Quốc vào tuần trước để cải thiện quan hệ kinh tế với đối tác thương mại lớn nhất của Đức và giải quyết những khác biệt như sự hỗ trợ của Trung Quốc dành cho Nga.

Nghiên cứu: Gần phân nửa số thành phố lớn ở Trung Quốc đang sụt lún

20/04/2024 Reuters - VOA

TƯ LIỆU - Ảnh chụp từ trên không do Tân Hoa Xã công bố cho thấy nước lũ bao phủ huyện Diên Thọ thuộc tỉnh Hắc Long Giang, phía đông bắc Trung Quốc, ngày 5 tháng 8 năm 2023.

Gần phân nửa số thành phố lớn của Trung Quốc đang bị sụt lún ở mức độ “từ trung bình đến nghiêm trọng,” khiến hàng triệu người có nguy cơ bị ngập lụt, đặc biệt là khi mực nước biển dâng cao, theo một nghiên cứu về dữ liệu vệ tinh toàn quốc công bố hôm 19/4.

Các tác giả của cuộc nghiên cứu đăng trên chuyên san Science nhận thấy 45% đất đô thị của Trung Quốc đang lún nhanh hơn 3 mm mỗi năm, với 16% ở mức hơn 10 mm mỗi năm, không chỉ do mặt nước ngầm đang sụt lún mà còn do sức nặng của môi trường được xây cất trên mặt đất.

Với dân số đô thị của Trung Quốc đã vượt quá 900 triệu người, "ngay cả một phần nhỏ đất sụt lún ở Trung Quốc cũng có thể trở thành mối đe dọa đáng kể đối với cuộc sống đô thị," nhóm nghiên cứu do Ao Zurui thuộc Đại học Sư phạm Hoa Nam dẫn đầu cho biết.

Sự sụt lún đã khiến Trung Quốc thiệt hại hơn 7,5 tỉ nhân dân tệ (1,04 tỉ đôla) hàng năm và trong thế kỉ tới, gần một phần tư đất ven biển có thể thực sự thấp hơn mực nước biển, khiến hàng trăm triệu người chịu nguy cơ bị ngập lụt cao hơn.

“Nó thực sự nêu bật thực tế là đây là một vấn đề tầm cỡ quốc gia đối với Trung Quốc chứ không phải là vấn đề chỉ ở một hoặc hai địa phương,” Robert Nicholls tại Trung tâm Nghiên cứu Biến đổi Khí hậu Tyndall tại Đại học East Anglia nói. “Và điều này phản ánh những gì đang xảy ra khắp phần còn lại của khắp thế giới.”

Thành phố Thiên Tân ở miền bắc, nơi sinh sống của hơn 15 triệu người, được xác định là một trong những nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Năm ngoái, 3.000 cư dân đã phải sơ tán sau một "thảm họa địa chất bất ngờ" mà các nhà điều tra nói là do cạn kiệt nguồn nước cũng như việc xây dựng các giếng địa nhiệt.

Nhiều vùng khai thác than cũ của Trung Quốc cũng hứng chịu hậu quả của việc khai thác quá mức, và chính quyền thường buộc phải bơm bê tông vào các hầm than đổ nát để gia cố đất.

Vấn đề không chỉ giới hạn ở Trung Quốc. Một nghiên cứu riêng biệt được công bố vào tháng 2 cho biết khoảng 6,3 triệu km vuông đất trên toàn cầu đang gặp nguy cơ. Trong số những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất là Indonesia, với phần lớn thủ đô Jakarta hiện ở dưới mực nước biển.

Ông Nicholls nói các thành phố có nguy cơ có thể rút ra bài học từ Tokyo, nơi bị lún khoảng 5 mét cho đến khi họ cấm khai thác nước ngầm vào những năm 1970.

“Việc khắc phục sụt lún cần được xem xét rất nghiêm túc, nhưng vì không thể ngăn tất cả tình trạng đó nên giờ ta đang nói về việc thích ứng và xây dựng đê điều,” ông nói thêm.

Theo một nghiên cứu năm 2022 của Singapore, trong số 44 thành phố lớn ven biển gặp phải vấn đề này, có 30 thành phố ở Châu Á.

“Đó là vấn đề về đô thị hóa và tăng trưởng dân số - mật độ dân số cao hơn, khai thác nước nhiều hơn và sụt lún nhiều hơn,” Matt Wei, chuyên gia địa vật lý tại Đại học Rhode Island, cho biết.

Ts. Huỳnh Thế Du: Nếu VN giảm được rủi ro, yếu kém, 2 tuyến tàu cao tốc nối TQ sẽ có lợi

17/04/2024 - An Tôn VOA

Tiến sĩ Huỳnh Thế Du, hiện là đồng giảng viên tại Đại học Indiana, Mỹ, nhận xét với VOA rằng việc Việt Nam nhắm mục tiêu xây 2 tuyến đường sắt tốc độ cao nối Hà Nội với Trung Quốc là có tính chiến lược và điều then chốt là phải làm một cách có hiệu quả để lợi nhiều hơn hại.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư của Việt Nam nói hôm 9/4 rằng đất nước này tính khởi công trước năm 2030 để xây một tuyến đường sắt tốc độ cao từ hai thành phố cảng Quảng Ninh và Hải Phòng qua Hà Nội đến tỉnh Lào Cai, giáp tỉnh Vân Nam của Trung Quốc; và một tuyến từ Hà Nội đến tỉnh Lạng Sơn, giáp khu vực Quảng Tây của nước láng giềng.

Trung Quốc chỉ làm những gì có lợi cho họ. Nhìn từ khía cạnh này thì 2 tuyến đường cao tốc này, ở góc nhìn của Trung Quốc, thuộc chiến lược Vành đai-Con đường và Cộng đồng chia sẻ tương lai của họ.
Ts. Huỳnh Thế Du

Một chuyên gia về chính sách công đã nghỉ hưu nói với VOA từ Hà Nội hôm 11/4 với điều kiện ẩn danh rằng 2 tuyến đường sắt trong dự định đó cũng như đường bộ cao tốc Bắc-Nam đang xây dựng và đường cao tốc Hà Nội-Sơn La đã hoàn thành “thực chất đều nằm trong chiến lược Vành đai-Con đường của nhà cầm quyền Bắc Kinh”.

Ts. Du, cũng là giảng viên thỉnh giảng của Đại học Fulbright Việt Nam, có chung quan sát: “Trung Quốc chỉ làm những gì có lợi cho họ. Nhìn từ khía cạnh này thì 2 tuyến đường cao tốc này, ở góc nhìn của Trung Quốc, thuộc chiến lược Vành đai-Con đường và Cộng đồng chia sẻ tương lai của họ”.

Mặc dù vậy, theo ông Du, nhìn từ phía Việt Nam, vẫn cần làm 2 tuyến này miễn là tính toán được lợi ích quốc gia là gì và những rủi ro cần giảm thiểu là gì.

Trả lời phỏng vấn của VOA qua văn bản hôm 14/4, Ts. Du chỉ ra rằng những tuyến đường này thuộc kế hoạch phát triển cơ sở hạ tầng quốc gia của Việt Nam.

Nhìn trong cục diện chung và mục tiêu của Việt Nam trở thành nước phát triển, việc kết nối đất nước với Trung Quốc để khai thác nền kinh tế mà ông Du tiên liệu sẽ có quy mô lớn nhất thế giới trong một tương lai gần “là hết sức quan trọng và có ý nghĩa chiến lược với Việt Nam”, ông đánh giá.

Chuyên gia kinh tế này cho rằng xét về công nghệ làm đường sắt cao tốc ở hai khía cạnh chi phí và chất lượng, Trung Quốc có thể nói là tốt nhất hiện nay. “Công nghệ và chất lượng của Nhật Bản có thể tốt hơn, nhưng chi phí lại cao hơn rất nhiều. Do vậy, Việt Nam lựa chọn công nghệ và nguồn vốn từ Trung Quốc tôi cho rằng là hợp lý”, ông Du viết trong câu trả lời cho VOA.

Về mặt lợi nếu kết nối với Trung Quốc bằng 2 tuyến đường sắt tốc độ cao đó, Ts. Du nêu bật rằng đó là “cơ hội rất tốt khai thác nền kinh tế Trung Quốc, nhất là du khách” và ông nhấn mạnh: “Đây là điều mà Việt Nam cần làm cho được nếu muốn trở thành nước phát triển”.

Trong góc nhìn của ông, “nếu Việt Nam làm đúng cách, giảm thiểu được những rủi ro và những yếu kém nội tại thì có thể có được hệ thống đường sắt cao tốc chi phí phải chăng với chất lượng cao như hệ thống đường sắt cao tốc của Trung Quốc”.

Bàn về 2 tuyến đường sắt này, như VOA đã tường thuật, hôm 11/4, hai Giáo sư Đặng Hùng Võ và Nguyễn Đình Cống ở Việt Nam và Tiến sĩ Nguyễn Lê Tiến ở Mỹ bày tỏ lo ngại rằng Việt Nam có nguy cơ cao rơi vào bẫy nợ và lệ thuộc công nghệ.

Với kiến thức của một chuyên gia kinh tế, Ts. Du bình luận rằng: “Rủi ro rơi vào bẫy nợ và lệ thuộc công nghệ là vấn đề muôn thủa của việc tìm kiếm hỗ trợ từ bên ngoài. Tuy nhiên, vấn đề không phải là tìm kiếm hỗ trợ từ nước nào”.

Mục tiêu của Trung Quốc, Hoa Kỳ cũng như những quốc gia khác trong việc hỗ trợ các nước đối tác là giống nhau, họ chỉ vì mục tiêu của chính mình, ông Du đưa ra quan điểm.

Vấn đề đối với những nước vay vốn hay nhận viện trợ là “cách làm hiệu quả hay không hiệu quả”, theo ông Du.

Ảnh Tiến sĩ Huỳnh Thế Du trên trang TheLeader.vn, 11/2/2024.

Ông nêu ví dụ rằng Hoa Kỳ đã đưa ra học thuyết Domino và thực thi nó sau Thế chiến II, theo đó, đại cường quốc này đã hỗ trợ rất nhiều nước.

“Nhìn ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, đây là cơ hội cất cánh của nhiều nước. Philippines là nước có lợi thế và được Hoa Kỳ hỗ trợ nhiều nhất. Tuy nhiên, họ đã không tận dụng tốt cơ hội. Trái lại, Hàn Quốc đã làm rất tốt điều này, đã rất hiệu quả. Trong khi đó, những vấn đề nội tại, đặc biệt là lợi ích nhóm, tham nhũng, quan hệ thân hữu đã gây ra những trục trặc cho Philippines”, Ts. Du tóm lược lại.

Nhìn rộng hơn trên bình diện toàn cầu, vẫn theo câu trả lời của chuyên gia này, rất ít quốc gia đã tận dụng thành công hỗ trợ từ bên ngoài, với Mỹ La Tinh và châu Phi là hai ví dụ điển hình. “Nguyên nhân chính là do yếu kém, tham nhũng và kém hiệu quả của chính các quốc gia tìm kiếm hỗ trợ hay tận dụng nguồn lực từ bên ngoài”, Ts. Du đúc kết.

Việt Nam vay vốn và sử dụng công nghệ của Trung Quốc để xây dựng tuyến đường sắt đô thị đầu tiên ở Hà Nội và của Nhật Bản cho tuyến đầu tiên ở thành phố Hồ Chí Minh. Cả hai đã gặp rất nhiều trục trặc và đội vốn mà chủ yếu là do cách làm của Việt Nam.
Ts. Huỳnh Thế Du

Liên hệ từ thực tế đó, ông lưu ý rằng “rủi ro là hiện hữu khi Việt Nam tìm kiếm hỗ trợ và hợp tác với bên ngoài”. Bên cạnh đó, ông viết rằng Việt Nam “cần tính toán cái được cái mất trong các mối quan hệ” khi mà “không ai cho không ai cái gì” và “mỗi nước đều có mục đích riêng của mình trong quan hệ đối ngoại”.

Để thu về nhiều điều lợi hơn những điều không có lợi, Ts. Du nhấn mạnh: “Hiệu quả, hiệu quả và hiệu quả là những điều Việt Nam cần quan tâm. Then chốt là phải làm bằng được một cách hiệu quả. Cần phải rút ra những bài học và khắc phục những bất cập hiện tại”.

Minh họa cho câu trả lời này, ông Du dẫn ra việc Việt Nam vay vốn và sử dụng công nghệ của Trung Quốc để xây dựng tuyến đường sắt đô thị đầu tiên ở Hà Nội và của Nhật Bản cho tuyến đầu tiên ở thành phố Hồ Chí Minh.

“Cả hai đã gặp rất nhiều trục trặc và đội vốn mà chủ yếu là do cách làm của Việt Nam”, Ts. Du nhận xét.

Vẫn ông Du cảnh báo: “Nếu điều này tiếp tục thì Việt Nam sẽ gặp trục trặc. Trái lại, nếu làm được những gì như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và gần đây là Trung Quốc đã làm được thì sẽ tốt cho Việt Nam”.

Một trong hai dự án đường sắt đô thị được Ts. Du đề cập đến là tuyến Cát Linh-Hà Đông đầy tai tiếng ở Hà Nội.

Nói với VOA hôm 11/4 từ California, Mỹ, Ts. Nguyễn Lê Tiến xem đó như là điềm báo cho 2 tuyến đường sắt tốc độ cao trong tương lai: “Mình đã thấy đường ngắn thôi, Cát Linh-Hà Đông đấy, đội vốn lên gấp đôi, nó kéo dài vô cùng. Hai dự án này tôi nghĩ cũng đi theo số phận như thế thôi”.

Cũng nói về tuyến chỉ dài 13 km này, Gs. Đặng Hùng Võ, cựu Thứ trưởng Tài nguyên và Môi trường Việt Nam, nêu ý kiến: “Mỗi lần tôi nhìn thấy đường sắt trên cao Cát Linh-Hà Đông, tôi cảm thấy rùng mình và đặt câu hỏi ‘Tại sao nó lại như vậy?’ Việt Nam đã nghèo lại đầu tư theo kiểu đường sắt Cát Linh-Hà Đông thì Việt Nam chẳng có cái lợi gì ở đây cả. Thì đấy chính là cái đặt ra trong đầu mỗi khi ta nhìn vào việc hợp tác rộng hơn về đường sắt”.

Mô hình Trung Quốc “thoái trào”, Việt Nam học hỏi thế nào? (phần hai)

2024.04.16 - Bình luận của Doãn An Nhiên - RFA

Một người bán hàng ở Hà Nội hôm 11/10/2023 (minh họa) - AFP

Trong phần một, gắn với chuyến công du dài ngày đến Trung Quốc của ông Chủ tịch Quốc hội nước Việt Nam sự chia sẻ quan điểm về “mô hình Trung Quốc” đang ở vào giai đoạn “thoái trào” của “chu kỳ lớn”, theo cách gọi của Raymond Dalio, được trình bày. Phần hai này sẽ nêu ý nghĩa của “vấn đề” mô hình Trung Quốc thế nào đối với Việt Nam, đặc biệt cần thiết phải thấu hiểu hơn về việc giới lãnh đạo hai nước, một “cộng đồng chung” mà Trung Quốc mong muốn, cùng chia sẻ tương lai thế nào trong trật tự thế giới mới?

Trong buổi gặp với ông Vương Đình Huệ, Chủ tịch Quốc hội Việt Nam, ông Tập Cận Bình khuyên ‘người anh em’ Việt Nam sử dụng ‘trí tuệ chính trị’[1] (tiếng Trung giản thể là “知识分子政治”, tiếng Anh là “political wisdom”) trong việc quản lý các mối quan hệ với Bắc Kinh, giữa lúc hai bên đang tìm cách hóa giải căng thẳng trên Biển Đông và, khi hai nước “núi liền núi, sông liền sông” với cam kết “chia sẻ tương lai chung.”

Đường lối Đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam (Đảng CS) được khởi xướng năm 1986 chính thức tại Đại hội lần thứ 6 của Đảng. Đây là quyết định chính sách đột phá trước những thách thức lớn về kinh tế và chính trị đe dọa sự tồn vong của chế độ Đảng CS toàn trị theo mô hình Liên Xô với cơ chế kế hoạch tập trung quan liêu. Về bản chất, ý thức hệ chủ nghĩa xã hội (CNXH) và những ảnh hưởng từ thực tế “cải cách và mở cửa” của Trung Quốc đã xác quyết đường lối Đổi mới. Giới lãnh đạo Việt Nam đã ‘gạt sang bên’ những xung đột căng thẳng, thậm chí là chiến tranh năm 1979, nói chung về chủ quyền biên giới phía Bắc và lãnh hải ở biển Đông để theo đuổi đường lối này. Mặc dù không ‘thần kỳ’ như Trung Quốc, nhưng những thành công kinh tế là rõ rệt, cụ thể tốc độ tăng trưởng tương đối cao và xoá đói giảm nghèo. Tuy nhiên, với lợi thế của một nước đi sau, Việt Nam đã không sử dụng đủ những cơ hội để phát triển vì bị ý thức hệ giáo điều níu kéo và ‘tính thực dụng’ chỉ được phát huy hạn chế, muộn mằn kiểu như chính sách “ngoại giao cây tre”.

Giới lý luận “cung đình” nhận thức, đại thể, thế này[2] về chính sách “cải cách và mở cửa” nói riêng và về mô hình Trung Quốc nói chung, trong đó nhấn mạnh về quá trình phát triển lý luận “chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc” được hình thành và hoàn thiện theo tiến trình thay đổi của thực tiễn cuộc sống! Quá trình này được chia thành bốn giai đoạn: một là, Lý luận Đặng Tiểu Bình; hai là, Tư tưởng “Ba đại diện” của Giang Trạch Dân; ba là, Quan điểm phát triển khoa học của Hồ Cẩm Đào; bốn là, Tư tưởng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc thời đại mới của Tập Cận Bình.

Ông Đặng Tiểu Bình được ca ngợi vì đã ‘mưu lược’ ứng dụng triết lý thực dụng trong duy trì sự cai trị của chế độ Đảng CS Trung Quốc đồng thời thúc đẩy cải cách phát triển đất nước. Nhấn mạnh chủ nghĩa xã hội (CNXH) đặc sắc Trung Quốc, lý luận thực dụng được thể hiện với tư cách là đường lối của Đảng dựa trên chủ nghĩa Mác; Với tư cách là chế độ chính trị; Và, với tư cách là sự nghiệp chính trị của hệ thống. Những thế hệ lãnh đạo tiếp theo thúc đẩy tư tưởng này. Chẳng hạn, Giang Trạch Dân nêu thuyết “Ba đại diện”: đó là đại diện cho yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất tiên tiến, đại diện cho xu hướng tiến lên của nền văn hóa tiên tiến, đại diện cho lợi ích căn bản của toàn thể quần chúng nhân dân. Đến Hồ Cẩm Đào với quan điểm được ‘đúc kết’ hai thời kỳ trước và cho rằng cần thiết phải nắm được quy luật phát triển, lấy dân làm gốc, phát triển cần toàn diện, hài hòa và bền vững. Tập Cận Bình đã nâng tầm cá nhân lên thành “hạt nhân” dân tộc, viết lại lịch sử đảng ngoài việc biện minh cho chủ nghĩa Mác, giải thích theo nhãn quan lãnh tụ Đảng CS về nhân dân và các quy luật phát triển xã hội...

Không khó để quan sát “lý luận” Đảng đang ‘yếu dần’ bởi luận cứ, xa dần kinh điển chủ nghĩa Mác và thực tế ‘xã hội chủ nghĩa’… Đến thời Tập Cận Bình, như đã biết, diễn ra sự thay đổi bước ngoặt về chính sách và quyền lực. Sự trỗi dậy trở nên hung hăng, dần kết thúc chính sách thực dụng, với những thái độ hận thù “trăm năm quốc sỉ”, ý tưởng khủng về “một vành đai một con đường”, bất chấp luật pháp quốc tế như “đường lưỡi bò mười đoạn”… và, hơn thế, ảo tưởng sức mạnh quyền lực cá nhân tuyệt đối. Ông Tập Cận Bình thấy không đủ thời gian để hiện thực hoá các ý tưởng khi bị giới hạn trong hai nhiệm kỳ 10 năm và, đã nỗ lực ở lại, có thể là ‘suốt đời,’ để theo đuổi chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc.

Theo bài viết[2] trên trang Tạp chí Cộng sản, thì những gì được hàm ý cho Việt Nam? Gồm: “Một là, phải khẳng định một điều chắc chắn rằng, tổng kết thực tiễn, nghiên cứu, sáng tạo lý luận là trọng trách nặng nề nhưng vô cùng vẻ vang của Đảng.” “Hai là, đổi mới tư duy, nghiên cứu phát triển lý luận mới về xây dựng chủ nghĩa xã hội phải dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh.” “Ba là, phải luôn quán triệt tư tưởng, kiên trì con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, con đường phát triển của Việt Nam.” “Bốn là, cần tăng cường đi sâu nghiên cứu phát triển lý luận mới để làm sâu sắc hơn những luận điểm về: 1- Hệ thống lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội Việt Nam; 2- Con đường tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội của Việt Nam; 3- Chế độ xã hội chủ nghĩa của Việt Nam.” Tác giả gọi đó là bốn “gợi mở” nhưng thực ra là những yêu cầu và nhiệm vụ đối với Đảng phải cụ thể hoá “mô hình Trung Quốc” trong điều kiện Việt Nam.

Viết đến đây, chợt nhớ đến nhà lý luận “cung đình” Trung Quốc, Vương Hỗ Ninh, như trong phần một cũng đã giới thiệu qua rằng ông ấy hiện là Chủ tịch Chính hiệp toàn quốc (tương tự Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc), nhân vật quan trọng thứ tư trong Thường vụ Bộ Chính trị Đảng CS TQ, người cũng đã tiếp ông Huệ trong chuyến đi vừa nêu ở trên. Ông Vương làm quân sư cho ba đời Tổng bí thư và thăng tiến trong sự nghiệp chính trị khởi đầu với những nghiên cứu như “Nước Mỹ chống lại nước Mỹ” (Huning Wang, America against America. 1990)[3]. Cuốn sách này là nỗ lực của ông ấy với tư cách học giả nhằm giải thích những lý do đằng sau sự thành công của Hoa Kỳ trong thế kỷ 20, đồng thời đưa ra quan điểm phê phán về các vấn đề cơ cấu khác nhau mà Hoa Kỳ đã phải đối mặt trong những năm 1990. Đó là một góc nhìn về lý do tại sao Hoa Kỳ có khả năng hướng tới sự suy thoái… Cùng với ông ấy, giới lý luận cung đình Trung quốc cũng đã góp phần không nhỏ trong việc biện minh cho lý luận về “chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc”. Ngoài ra, vượt ra khỏi không gian Trung Quốc, cái gọi là “làn sóng thứ ba của chủ nghĩa xã hội”[4] cũng có dấu ấn của họ.

“Mô hình Trung Quốc” thấm đẫm tinh thần ý thức hệ chủ nghĩa xã hội mà Việt Nam không thể buông bỏ bởi sự tương đồng về chế độ chính trị. Đường lối Đổi mới sắp trải qua 40 năm nhưng sự sáng tạo trong vận dụng cụ thể vào thực tế là gì vẫn là câu hỏi đối với giới lý luận cung đình nước nhà. Giới lãnh đạo nhìn tương lai đất nước thế nào? Cách thức tiến tới xã hội chủ nghĩa thế nào và bao giờ? Hơn thế, điều gì sẽ soi sáng cho các chính sách cải cách trong bối cảnh quốc tế phức tạp và biến động khó lường. Và, quan trọng hơn, là trong bối cảnh “mô hình Trung Quốc” đang thoái trào.

______________

Tham khảo:

[1] https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c3gv6199j7eo

[2] https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/the-gioi-van-de-su-kien/-/2018/827538/qua-trinh-phat-trien-ly-luan-ve-xay-dung-chu-nghia-xa-hoi-dac-sac-trung-quoc-va-mot-so-goi-mo-doi-voi-viet-nam.aspx

[3] https://ia801806.us.archive.org/12/items/america-against-america/America%20Against%20America.pdf

[4] https://www.rfa.org/vietnamese/news/comment/blog/vcp-prepares-documents-for-14-th-party-congress-part-2-03052024100706.html

Mô hình Trung Quốc “thoái trào”, Việt Nam học hỏi thế nào? (phần một)

2024.04.16 - Bình luận của Doãn An Nhiên - RFA

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Chủ tịch Quốc hội Việt Nam Vương Đình Huệ tại Hà Nội hôm 13/12/2023 (minh họa)

Ông Vương Đình Huệ, Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (Việt Nam), vừa kết thúc chuyến công du gần một tuần đến Trung Quốc. Đây là chuyến thăm chính thức để “xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai có ý nghĩa chiến lược Việt Nam - Trung Quốc vào tháng 12/2023. Với hơn 40 hoạt động chính thức cấp cao và nhiều hoạt động bên lề phong phú…”[1], ông Huệ được tiếp đón bởi các nhà lãnh đạo nước Cộng hòa Nhân dân Trung hoa (Trung Quốc) như ông Tập Cận Bình, Tổng bí thư - Chủ tịch nước, ông Triệu Lạc Tế, Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Nhân đại toàn quốc (tương tự như Quốc hội) và ông Vương Hộ Ninh, Chủ tịch Chính hiệp toàn quốc (Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc) và đi thăm một số địa phương và nhiều tập đoàn kinh tế lớn.

Bối cảnh xã hội dân sự thiếu vắng, kinh tế trầm lắng và chính trị căng thẳng khiến chuyến đi trên có nhiều suy đoán xung quanh. Truyền thông Nhà nước cho biết chuyến đi làm sâu sắc quan hệ giữa hai nước, để triển khai những văn bản ký kết giữa hai nước trong chuyến đi “chia sẻ tương lai chung” của ông Tập đến Việt Nam hồi cuối năm 2023; Mạng xã hội suy đoán: liên quan đến công tác nhân sự chuẩn bị kế nhiệm Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tại đại hội 14 dự kiến đầu năm 2026? Một chuyến đi dài ngày hiếm thấy của các nguyên thủ quốc gia dưới chế độ dân chủ! Từ góc nhìn chi phí từ tiền thuế của dân và hiệu quả chuyến đi liệu đoàn ông Huệ có học hỏi được gì từ mô hình Trung Quốc đang “thoái trào”?

Mô hình phát triển là cách thức mà quốc gia vận hành và tiến hoá theo thời gian. Mô hình Trung Quốc được coi là bắt đầu từ năm 1978, do Đảng Cộng sản Trung Quốc khởi xướng từ Hội nghị Trung ương 3 nhiệm kỳ Đại hội khóa 11 và, trải qua năm thế hệ lãnh đạo những nhận thức và phát triển lý luận về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc được đưa ra với triết lý thực dụng và được vận dụng trong thực tế quản trị đất nước rộng lớn với 1,4 tỷ dân. Trong khoảng 30 năm đầu vận hành mô hình được ca ngợi, được coi là lý tưởng cho các nước đang phát triển, và hơn thế với Việt Nam bởi tương đồng về chế độ chính trị. Nó mang lại thành tích tăng trưởng ‘thần kỳ’ với hai con số, từ đó tạo công ăn việc làm, xoá nghèo, đô thị hoá và phát triển cơ sở hạ tầng… Năm 1980 tổng sản phẩm quốc nội GDP của Trung Quốc bằng khoảng 2% của Mỹ thì nay đã gần đuổi kịp, 18 nghìn tỷ đô la so với 25 nghìn tỷ…

Từ sự ‘ngạc nhiên’ về sự kỳ diệu tăng trưởng, Mỹ, phương Tây bắt đầu lo lắng trước sự trỗi dậy của cường quốc kinh tế lớn thứ hai thế giới. Vô số những nghiên cứu về mô hình và tranh luận sôi nổi, trái chiều, ủng hộ và phê phán, diễn ra. Trong khoảng hơn thập kỷ gần đây, đặc biệt từ khi ông Tập Cận Bình nắm quyền tối cao tại Đại hội 18 năm 2012 của Đảng CS và nhà nước Trung Quốc năm 2013 cho đến hiện tại sự trỗi dậy của Trung Quốc đã trở nên hung hăng hơn, hướng đến cạnh tranh ngôi bá chủ trong bối cảnh thế giới biến động nhanh và phức tạp khó lường.

Gần nửa thế kỷ vận hành thời kỳ “cải cách và mở cửa” của Trung Quốc và tương lai của nó được giới quan sát, nghiên cứu, giới chính trị đặc biệt chú ý. Ở các chế độ dân chủ phương Tây, tự do tư tưởng giúp đa dạng cách nhìn về mô hình Trung Quốc. Một trong những mối quan tâm hàng đầu là vai trò của quốc gia này trong việc làm thay đổi trật tự thế giới. Và, trong số các công trình nghiên cứu xuất bản gần đây, có cuốn bán chạy nhất (New York Times Bestseller): “Các nguyên tắc ứng phó với sự thay đổi trật tự thế giới” (2021)[2] của Raymond Dalio (1949 -). Ông là một nhà đầu tư, quản lý quỹ, và nhà từ thiện người Mỹ, người sáng lập công ty đầu tư Bridwater Associates, một trong số các quỹ đầu tư lớn, làm ăn thành công ở Trung Quốc từ 2011. Ray Dalio nghiên cứu các giai đoạn kinh tế và chính trị hỗn loạn nhất trong lịch sử khi nhận thấy sự hợp lưu của các điều kiện chính trị và kinh tế như: các khoản nợ khổng lồ dẫn đến việc in tiền lớn; xung đột chính trị và xã hội lớn trong mỗi quốc gia bởi sự chênh lệch về tài sản và chia rẽ chính trị trong hơn một thế kỷ qua; và sự “trỗi dậy” của một cường quốc kinh tế thứ hai thế giới (Trung Quốc) đang thách thức cường quốc số một thế giới hiện tại (Mỹ) đang “thoái trào” để thay đổi trật tự thế giới hiện tại. Ông đã khái quát "Chu kỳ lớn" gồm ba giai đoạn: trỗi dậy, đỉnh cao và thoái trào, đã thúc đẩy thành công và thất bại của tất cả các quốc gia lớn trên thế giới trong suốt lịch sử. Theo ông ấy, những thay đổi theo tính chu kỳ như vậy có thể giúp chúng ta nhìn về tương lai…

Trong cuốn sách của Ray Dalio việc phân tích sự thăng trầm của Hoa Kỳ không gây tranh cãi lắm rằng sau thế chiến 2 Mỹ thiết lập trật tự thế giới mới. Khởi đầu chu kỳ lớn với sự thống trị thương mại, đô-la là đồng tiền dự trữ của thế giới. Tiếp theo cho đến những năm 1970 đó là “thời đại hoàng kim của chủ nghĩa tư bản”, trong đó mọi người đánh cược vào hòa bình và thịnh vượng hơn, vay mượn ngày càng nhiều dẫn đến nợ tư nhân trên GDP bùng nổ. Đến năm 2008 tỷ lệ này đã vượt quá 170%. Hoa Kỳ đã phải in tiền, ‘nới lỏng định lượng’ để cứu lĩnh vực tài chính. Hậu quả là suy thoái kinh tế… khiến cuộc sống càng khó khăn hơn, gia tăng phân hoá giàu nghèo và bất ổn xã hội, chia rẽ đảng phái trong Quốc hội, cũng như các cuộc biểu tình và bất mãn... Ray Dalio tuyên bố rằng nước Mỹ hiện đang trong giai đoạn “thoái trào” – như một lời cảnh tỉnh trước sự “ngạo mạn” của phương Tây trong nhiều vấn đề toàn cầu!

Tuy nhiên, phân tích của Ray Dalio về sự trỗi dậy của Trung Quốc ngày càng gây nhiều tranh cãi. Ông đã sử dụng những loại nguồn tư liệu, cách tiếp cận với những tiêu chí tương tự như với thực trạng của Mỹ áp dụng cho Trung Quốc nhưng thiếu định lượng cần thiết để so sánh với một quốc gia với chế độ chuyên chế, độc đảng CS cầm quyền khiến kết luận trở nên ‘không đáng tin cậy’[3]. Những dữ liệu và bằng chứng chỉ ra rằng mô hình Trung Quốc cũng đang ở giai đoạn “thoái trào” của “chu kỳ lớn”. Trung Quốc rõ ràng đã trải qua những bước đầu tiên của chu kỳ. Nó đã trở thành công xưởng của thế giới, một siêu cường thương mại… Tuy nhiên, với tỷ lệ nợ rất cao, năm 2020 đã là 217%. Ngoài ra, các vấn đề chênh lệch lớn giàu nghèo, khủng hoảng địa ốc tồi tệ với chính sách hỗ trợ để giải cứu, tỷ lệ cao thất nghiệp thanh niên trong bối cảnh già hoá dân số, giảm phát, vốn đầu tư nước ngoài giảm hơn 70% trong năm 2023... Ngoài ra, xung đột nội bộ căng thẳng qua chiến dịch “đả hổ diệt ruồi” kết hợp với thanh trừng phe phái, sự bất mãn, sự đàn áp bị che đậy bởi nỗi sợ hãi, sự phục tùng, quyền tự do phổ quát bị cấm…

Những đặc điểm nêu trên chứng tỏ thực tế rằng Trung Quốc đã bước vào giai đoạn “thoái trào” nhưng với biên độ ngắn hơn Mỹ mà thôi. Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung giới nghiên cứu và hoạch định chính sách nỗ lực “giải ảo” sự tăng trưởng thần kỳ của mô hình Trung Quốc. Trường hợp điển hình là nhà nghiên cứu khoa học chính trị thuộc Đại học Michigan, tiến sĩ Yuen Yuen Ang đã chỉ ra “thời đại vàng son của Trung Quốc”[4] đang sụp đổ vì tham nhũng làm tha hóa quyền lực tuyệt đối, trong đó nghịch lý tăng trưởng nhanh và tham nhũng tràn lan. Hơn thế, mới đây trong chuyến công du Trung Quốc ngày 8-9 tháng 4 năm 2024 bà Janet Yellen, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ đã cảnh báo của tới Trung Quốc về 'sự dư thừa năng lực kinh tế'[5] rằng, "Khi thị trường toàn cầu tràn ngập các sản phẩm Trung Quốc rẻ tiền giả tạo, khả năng tồn tại của các công ty Mỹ bị đặt câu hỏi" – Bà ấy phát biểu tại Bắc Kinh. Và, theo các nhà phân tích, đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu không chỉ khiến nợ công trên GDP của Trung Quốc tăng cao mà còn phức tạp vấn đề khi nó che giấu trợ cấp của nhà nước cho sản xuất dư thừa (‘Economic Overcapacity’) ‘vượt nhu cầu’ của thế giới tạo ra hàng hoá rẻ dẫn đến cạnh tranh không công bằng…

Mô hình kinh tế đang sụp đổ[6] không chỉ bởi xu hướng kinh tế đang suy giảm nhanh chóng, mà còn do khủng hoảng cơ cấu, mất cân đối, phi thị trường… đòi hỏi sự thay đổi mạnh về chính sách và thể chế. Hơn thế, chính trị cũng đang khủng hoảng nghiêm trọng khi Tập Cận Bình quay lại chế độ độc đoán[7] hơn bất kỳ giai đoạn nào trong hơn 40 năm qua.

Đặt vấn đề “Mô hình Trung Quốc” có ý nghĩa thế nào đối với Việt Nam cần thiết phải hiểu thấu đáo hơn về giới lãnh đạo hai nước này, “cộng đồng chung” chia sẻ tương lai thế nào trong trật tự thế giới mới?

_____________

Tham khảo:

[1] https://quochoi.vn/cacvilanhdao/Pages/hoat-dong.aspx?ItemID=86190

[2] https://www.principles.com/

[3] https://www.youtube.com/watch?v=s1iv0q_SW3E

[4] https://spia.princeton.edu/events/chinas-gilded-age-paradox-economic-boom-and-vast-corruption-book-talk

[5] https://www.youtube.com/watch?v=fWfOHYo31nA

[6] https://www.youtube.com/watch?v=3pnrwxfQtIo&t=151s

[7] https://www.youtube.com/watch?v=5vWCzfX9MI4&t=433s