Phó thủ tướng Campuchia: Chính phủ Việt Nam không phản đối dự án kênh đào Phù Nam Techo

24/05/2024 - VOA

Phó thủ tướng Campuchia Sun Chanthol.

Phó thủ tướng Campuchia hôm 23/5 lên tiếng bênh vực dự án kênh đào do Trung Quốc tài trợ và nói rằng chính phủ Việt Nam chưa từng phản đối dự án vốn gây ra nhiều tranh luận và lo ngại về an ninh từ cả Washington lẫn tại Việt Nam.

“Chính phủ Việt Nam không phản đối dự án này”, Nikkei Asia dẫn lời Phó thủ tướng Sun Chanthol phát biểu tại diễn đàn Tương lai châu Á ở Tokyo, Nhật Bản, hôm 23/5. Ông Chanthol cho rằng những tranh luận và quan ngại về dự án chủ yếu đến từ các tổ chức nghiên cứu và các nhà nghiên cứu.

Ông Sun Chanthol nhấn mạnh rằng con kênh sẽ chỉ lấy 0,05% lượng nước từ sông Mekong và sẽ không gây ra bất kỳ tác động lớn nào đến các vùng nông nghiệp ở hạ lưu. Ngược lại, ông cho rằng việc xây dựng kênh đào sẽ giúp giảm nguy cơ lũ quét ở cả Campuchia và Việt Nam, đồng thời cắt giảm khoảng cách vận chuyển và giảm lượng khí thải carbon dioxide.

Tuyến đường thủy trị giá 1,7 tỷ USD do Trung Quốc tài trợ sẽ kết nối trực tiếp Phnom Penh với các cảng của Campuchia trên Vịnh Thái Lan, bỏ qua Việt Nam. Kênh đào dự kiến sẽ được khởi công xây dựng vào quý IV năm nay và ước tính mất 4 năm để hoàn thành.

Dự án cơ sở hạ tầng mới nhất do Trung Quốc tài trợ ở Campuchia đã khiến cho cả Việt Nam và Hoa Kỳ lo ngại. Washington kêu gọi Campuchia minh bạch hơn về dự án kênh đào mà một số nhà quan sát cho rằng có thể được sử dụng để tăng cường sự hiện diện quân sự của Trung Quốc tại quốc gia Đông Nam Á, gây ra mối đe dọa an ninh tiềm tàng cho các nước láng giềng trong khu vực như Việt Nam.

Hà Nội đã nhiều lần lên tiếng chính thức thúc ép Campuchia chia sẻ thêm thông tin về kênh đào, bao gồm cả tác động môi trường tiềm tàng của nó, kể cả thông qua Ủy hội sông Mekong.

Tại diễn đàn ở Tokyo, Phó Thủ tướng Campuchia Sun Chanthol đã hạ giảm mọi khả năng tranh chấp và nói rằng những quan ngại trên là vô căn cứ.

Ông nhấn mạnh: “Hiến pháp của chúng tôi không cho phép bất kỳ quân đội nước ngoài nào ở Campuchia”. Tuy nhiên, nếu hải quân các nước khác muốn ghé cảng để thực hiện hoạt động nhân đạo, chúng tôi hoan nghênh tất cả hải quân đến cảng đó”.

Trước đó, hôm 20/5, Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác quốc tế Campuchia Sok Chenda Sophea đã gặp Đại sứ Việt Nam tại Campuchia Nguyễn Huy Tăng yêu cầu xác định những người đứng đằng sau các bình luận “xúc phạm” trên tài khoản mạng xã hội của cựu thủ tướng Hun Sen, liên quan đến kênh đào Phù Nam Techo, theo yêu cầu của ông Hun Sen.

Bộ Ngoại giao Việt Nam hôm 23/5 lên tiếng trả lời rằng những lời lẽ công kích nhà lãnh đạo Campuchia Hun Sen trên mạng xã hội về dự án kênh đào Funan Techo “không đại diện cho quan điểm của Chính phủ và nhân dân Việt Nam” và “chia rẽ quan hệ hai nước”. Tuy nhiên, phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng lặp lại đề nghị Phnom Penh sẽ tiếp tục phối hợp chia sẻ thông tin về dự án kênh đào Phù Nam Techo cũng như nghiên cứu về tác động xuyên biên giới của dự án.

Gặp gỡ Phó Thủ tướng Campuchia Sun Chanthol trong khuôn khổ Hội nghị Tương lai châu Á tại Tokyo hôm 23/5, Phó Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Khái cũng lặp lại đề nghị này với người đồng cấp Campuchia.

Tại sao Việt Nam thất bại với kênh đào Phù Nam Techo

Bình luận của Hà Lệ Chi 2024.05.08 - RFA

Phà đưa người và xe qua sông Mekong ở thủ đô Phnom Penh ngày 9/4/2024. AFP

Dự án gây nhiều căng thẳng

Những căng thẳng giữa Việt Nam và Campuchia liên quan đến dự án kênh đào Techo Phù Nam vẫn chưa dứt.

Dự án kênh đào Phù Nam Techo của Campuchia còn được gọi là Dự án Hệ thống Hậu cần và Đường bộ Giao thông Tonle Bassac. Với kinh phí ước tính là 1,7 tỷ USD, Kênh Techo Phù Nam có thời hạn hoàn thành dự kiến là vào năm 2028.^[1]

Kênh đào Phù Nam Techo dự kiến dài 180km, nối các cảng biển của Campuchia ở phía tây nam với sông Mekong, tạo ra một tuyến đường thủy qua các khu vực trọng điểm như Kadal, Takeo và Kampot, đổ ra Biển Đông, tại khu vực cảng nước sâu duy nhất của Campuchia tại Sihanoukville, nằm trên Vịnh Thái Lan.

Dự án này nằm trong số các dự án cơ sở hạ tầng ưu tiên được chính phủ của Thủ tướng Campuchia Hun Manet công bố kể từ tháng 8/2023. Campuchia đã mất 26 tháng để tiến hành nghiên cứu khả thi với sự tham gia của hàng chục chuyên gia. Dự án dự kiến được khởi công vào cuối năm nay và ước tính sẽ mất bốn năm để hoàn thành.

Theo kế hoạch chi tiết của dự án, kênh Phù nam Techo dự kiến sẽ rộng 100 mét ở thượng nguồn và 80 mét ở hạ lưu với tổng độ sâu 5,4 mét. Việc xem xét thiết kế này, cùng với việc cung cấp hai làn đường vận chuyển, đảm bảo sự đi lại liền mạch của các tàu có trọng tải lên tới 3.000 tấn theo các hướng ngược nhau.^[2]

Vai trò của Trung Quốc

Đối với Trung Quốc, Campuchia là một quốc gia ASEAN quan trọng, đầu tư của Trung Quốc vào quốc gia này phù hợp với tham vọng của nước này là tăng cường quan hệ kinh tế, ngoại giao và địa chính trị với Phnom Penh. Khoản đầu tư lớn này càng khiến Trung Quốc và Campuchia phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế, qua đó làm gia tăng sức ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực. Bằng cách định vị vai trò là đối tác kinh tế quan trọng của Campuchia, Trung Quốc sẵn sàng gây ảnh hưởng lớn hơn trong việc định hình động lực ở Đông Nam Á.

Theo thỏa thuận giữa Campuchia và Trung Quốc, vai trò của Trung Quốc với tư cách là bên tham gia chính trong dự án giúp Trung Quốc có quyền quản lý độc quyền đối với kênh đào trong thời gian dài từ 40-50 năm.^[3] Trong giai đoạn này, Trung Quốc giữ toàn quyền kiểm soát các hoạt động, bao gồm cả việc thu phí – lái xe dự kiến sẽ phải trả từ 12 USD cho ô tô con và lên tới 60 USD cho xe tải chở hàng một chiều trên đường cao tốc. Sau 50 năm nữa, quyền quản lý kênh đào mới được chuyển giao cho Campuchia.^[4]

Lo ngại của Việt Nam

Mối lo ngại ban đầu của Việt Nam chủ yếu là về tác động môi trường tiềm ẩn mà kênh Phù nam Techo có thể gây ra đối với khu vực sông Mekong.

Mối quan ngại cụ thể là sự thay đổi dòng chảy trong sông Mekong. Các nghiên cứu do Chương trình Đông Nam Á của Trung tâm Stimson trụ sở tại Mỹ thực hiện cho thấy rằng việc xây dựng kênh đào có thể trở thành con đập, ngăn dòng chảy đổ vào các khu vực trọng điểm của Đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam. Về bản chất, kênh đào này có thể hoạt động giống như một con đập, theo đó hình thành vùng khô hạn ở phía Nam của kênh đào và vùng ướt trũng ở phía Bắc.

Sự thay đổi dòng chảy như vậy cũng sẽ tác động lớn đến các hoạt động nông nghiệp và đe dọa môi trường sống của các loài dễ bị tổn thương trong khu vực.

Brian Eyler - Giám đốc một chương trình nghiên cứu thuộc Stimson Center, cũng là tác giả của cuốn sách nổi tiếng “Những ngày cuối cùng của dòng Mekông hùng vĩ” - đã nhận xét: “kênh đào Techo Phù nam sẽ là chiếc đinh cuối cùng đóng xuống cỗ quan tài cho Đồng bằng Sông Cửu long”.

Sự phụ thuộc kinh tế ngày càng sâu sắc của Campuchia vào Bắc Kinh là điều đặc biệt đáng lo ngại. Sự phụ thuộc ngày càng tăng này phản ánh mối lo ngại về bản chất “mục đích kép” của dự án, trong đó cùng với việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, các công trình của kênh đào có thể trở thành nền tảng để Trung Quốc tăng cường sự hiện diện quân sự trên lãnh thổ Campuchia.^[5]

Các nhà nghiên cứu Việt Nam đã thể hiện sự lo ngại với lý do kênh đào có độ sâu có thể tiếp nhận các tàu quân sự đi vào từ Vịnh Thái Lan và tiếp cận biên giới Campuchia - Việt Nam. Các âu thuyền trên kênh Phù nam Techo có thể tạo ra độ sâu nước cần thiết cho các tàu quân sự đi vào từ Vịnh Thái Lan, hoặc từ Căn cứ Hải quân Ream, đi sâu vào Campuchia và tiếp cận biên giới Campuchia - Việt Nam. Đây là mối lo ngại chiến lược đối với Việt Nam vì việc này có khả năng làm thay đổi cán cân theo hướng có lợi cho Trung Quốc trong bối cảnh tranh chấp Biển Đông vẫn đang diễn ra hết sức căng thẳng với những hành động hung hăng, hiếu chiến, bất chấp pháp luật quốc tế của Trung Quốc vẫn đang diễn ra hàng ngày.

Việt Nam sẽ không thể ngăn cản

Campuchia từ ngày 8/8/2023 đã chính thức nộp hồ sơ về dự án Techo Phù Nam cho Uỷ hội Sông Mekông (MRC). Kể từ ngày đó, báo chí Việt Nam có đưa tin về dự án này nhưng không nêu ra các lo ngại.

Phải tới trung tuần tháng 4 năm nay, báo chí Việt Nam đồng loạt lên bài nói lên nỗi lo ngại của các nhà khoa học liên quan đến dự án kênh đào này. Trước đó, bắt đầu là bài viết của hai tác giả Đinh Thiện và Thanh Minh, đăng trên tạp chí Phương Đông. Sau đó, bài báo này được đăng lại website của Học viện Chính trị Công an nhân dân ngày 18/3.^[6] Tuy nhiên, cho đến nay thì cả bài đăng trên tạp chí Phương Đông và trang nhà của Học viện Chính trị Công an nhân dân đều đã bị rút xuống.

Việc đồng loạt báo chí Việt Nam đưa ra các thông tin lo ngại về dự án kênh đào Techo Phù Nam cho thấy dường như Việt Nam đã hết kiên nhẫn trước sự khăng khăng bất chấp của Campuchia đối với dự án này.

Tuy nhiên, thẳng thắn mà nói, Việt Nam sẽ thất bại trong việc ngăn cản Campuchia thực hiện dự án kênh đào này, bởi vì:

Thứ nhất, Hun Sen đã là một chính trị gia lão luyện, đã có nhiều kinh nghiệm đàm phán với Việt Nam. Hun Sen được sự hậu thuẫn từ Trung Quốc và hiểu rõ rằng, trong thời điểm này, Việt Nam cần Campuchia hơn là Campuchia cần Việt Nam, cho nên Campuchia không sợ gì sức ép từ Việt Nam. Nhiều lần đàm phán với Việt Nam, cả về vấn đề biên giới, Hun Sen hiểu rõ tâm lý của các lãnh đạo Việt Nam, không dám kiên quyết theo đuổi vấn đề tới cùng mà dễ dàng thoả hiệp nên Hun Sen sẽ mạnh mẽ tấn công điểm này.”

Thêm nữa, Campuchia đã thấy rõ điểm yếu của MRC, cũng như thái độ thiếu cương quyết, thiếu nhất quán trong việc phản đối các dự án xây đập thuỷ điện tại dòng chính Mekông của Lào. Chính vì vậy, Campuchia hiểu rõ Việt Nam sẽ không thể và không dám đẩy quá xa chuyện này.

Thứ hai, thời điểm này, Việt Nam đang đắm chìm trong những cuộc “chiến đấu chính trị trong nước,” Liên tiếp hơn một năm nay, đã có hai Chủ tịch nước, một Chủ tịch Quốc hội, một Trưởng ban Kinh tế trung ương, hai Phó Thủ tướng, cùng rất nhiều Bộ trưởng, Thứ trưởng, Bí thư tỉnh uỷ, Chủ tịch tỉnh… đã phải xin nghỉ hoặc bị đi tù do liên quan đến tham nhũng. Giới nghiên cứu bên ngoài đánh giá chống tham nhũng chỉ là chiêu bài để các phe nhóm chính trị tiêu diệt nhau mà thôi. Chính vì chìm đắm trong các cuộc tiêu diệt phe phái như vậy, Việt Nam càng không thể đủ tâm trí và đủ nguồn lực để theo đuổi việc ngăn cản hoặc làm chậm lại dự án kênh đào này.

Thứ ba, Chủ tịch MRC nhiệm kỳ này là một người Lào, ông ta và cả Chính phủ Lào cùng công khai ủng hộ Campuchia thực hiện dự án này,^[7] cũng hàm nghĩa Việt Nam không thể tác động hay ngăn cản các dự án trên sông Mekông hiện nay và trong tương lai của Lào.^[8]

Việt Nam cần phải thay đổi chính sách cả nội trị lẫn đối ngoại mới mong có thể giữ vững được vị thế của mình trong một thế giới đầy biến động và trước sự đe doạ ngày càng tăng của Trung Quốc ở khu vực.

____________

* Tham khảo:

^[1] https://www.khmertimeskh.com/501401182/cambodias-funan-techo-canal-a-game-changer/

^[2] https://www.khmertimeskh.com/501401182/cambodias-funan-techo-canal-a-game-changer/

^[3] https://www.vietnam-briefing.com/news/why-cambodias-funan-techo-canal-project-is-worrying-vietnam.html/

^[4] https://www.vietnam-briefing.com/news/why-cambodias-funan-techo-canal-project-is-worrying-vietnam.html/

^[5] https://www.thinkchina.sg/politics/bris-funan-techo-canal-could-steer-cambodia-away-vietnam-and-towards-china

^[6] https://www.straitstimes.com/world/vietnamese-concerned-canal-project-in-cambodia-could-be-potential-gateway-for-chinese-forces

^[7] https://www.phnompenhpost.com/national/laos-president-shares-support-for-funan-techo-canal

^[8] https://www.phnompenhpost.com/post-in-depth/mrc-explain-kingdom-s-responsibilities-for-funan-techo-canal-project

* Tác giả Hà Lệ Chi là một nhà nghiên cứu độc lập, đã tốt nghiệp ngành quan hệ quốc tế ở Úc. Hà Lệ Chi đã có thời gian làm việc tại Bộ Ngoại giao Việt Nam. hiện tác giả đang sinh sống và làm việc tại Việt Nam.

Phó Thủ tướng Campuchia biện minh cho kênh đào Phù Nam Techo

08/05/2024 - VOA

Vị trí của kênh đào Funan Techo (được đánh dấu đỏ)

Campuchia dự tính cắt giảm được đến 70% khối lượng vận chuyển qua các cảng của Việt Nam nhờ vào việc đào một con kênh nối từ lưu vực sông Mekong ra biển ở Campuchia trị giá 1,7 tỷ đô la do Trung Quốc bỏ tiền, phó thủ tướng nước này nói với Reuters.

Phó Thủ tướng Sun Chanthol đã hạ thấp những lo ngại môi trường về kênh đào Phù Nam Techo vốn dự kiến sẽ được khởi công vào cuối năm nay. Ông bác bỏ suy đoán rằng nó có thể được dùng để cho tàu chiến Trung Quốc tiếp cận lên thượng nguồn, gọi suy đoán này là ‘vô căn cứ’.

Dự án kênh đào này, dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2028, có thể một lần nữa khơi dậy căng thẳng giữa Campuchia và Việt Nam, vốn là hai nước đối tác gần gũi nhưng thường xung đột.

Các nhà bảo vệ môi trường và giới chức Việt Nam đã lên tiếng báo động về thiệt hại khả dĩ mà con kênh này gây ra đối với Đồng bằng sông Cửu Long, vựa lúa khổng lồ nuôi sống hàng triệu người ở hạ lưu sông Mekong thuộc lãnh thổ Việt Nam.

Tuy nhiên, mặc dù ông Sun Chanthol cho biết kênh đào này cũng sẽ được dùng cho mục đích tưới tiêu và đánh cá, nhưng cho ông cho rằng lượng nước được chuyển vào kênh đào sẽ chỉ là ‘muối bỏ biển’.

Ông cho biết hành trình ngắn hơn đi qua kênh đào ra biển cho các sà lan và tàu bè đi, đến từ Phnom Penh chở hàng dệt may và nguyên vật liệu sẽ làm giảm lượng khí thải nhà kính.

Campuchia đã thông báo cho Ủy hội sông Mekong (MRC), tổ chức liên chính phủ quản lý chung cho toàn lưu vực, nhưng sẽ không tham khảo các nước khác trong khu vực về dự án, ông nói.

Nếu được yêu cầu, Campuchia sẽ cung cấp thêm thông tin cho MRC, nhưng nước này không có nghĩa vụ pháp lý phải làm vậy, ông nói.

MRC nói với Reuters rằng Campuchia đã không chia sẻ với họ nghiên cứu về tính khả thi của dự án mặc dù họ đã nhiều lần yêu cầu và đã chính thức gửi hai lá thư hồi tháng 8 và tháng 10.

Phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Việt Nam cho biết bà hy vọng Campuchia sẽ chia sẻ thông tin và phối hợp với Hà Nội để đánh giá tác động của dự án.

Rủi ro cho sản xuất gạo?

Hiện tại, để giao thương với thế giới, khoảng 33% lượng hàng hóa đến và đi từ Campuchia là thông qua các cảng ở Việt Nam theo đường sông Mekong, ông Sun Chanthol cho biết, và lưu ý rằng với con kênh đào này, mục tiêu là giảm con số này xuống còn 10% - tương ứng với mức giảm 70% khối lượng vận chuyển hiện tại.

Tuy nhiên, năng lực hạn chế của kênh đào ‘khiến tính khả thi về mặt kinh tế của nó bị nghi ngờ’, ông Ted Osius, cựu Đại sứ Mỹ tại Việt Nam và hiện là người đứng đầu Hội đồng Kinh doanh Mỹ-ASEAN, cho biết.

Kênh đào có chiều dài 180 km, rộng 100 mét và có độ sâu lên tới 5,4 mét, cho phép sà lan và tàu có trọng tải 3.000 đi lại, ông Sun Chanthol nói.

“Dự án này chỉ có tác động tối thiểu đến môi trường,” ông cũng nói, lưu ý rằng nó chỉ đổ 5 mét khối nước mỗi giây, so với 8.000 m3 của sông Mekong. “Kênh đào có kích cỡ chẳng là bao,” ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, vẫn còn những lo ngại, nhất là ở Việt Nam.

“Dự án kênh đào này có thể khiến các cộng đồng đã ổn định phải di dời, đất đai nông nghiệp bị mất và đất ngập nước sụt giảm,” ông Nguyễn Hùng, chuyên gia về chuỗi cung ứng tại Đại học RMIT Việt Nam, cho biết, lặp lại lo ngại của Ủy ban Mekong Quốc gia Việt Nam.

Ông Brian Eyler, giám đốc chương trình về bền vững tại Trung tâm nghiên cứu Stimson có trụ sở tại Washington D.C., Mỹ, cho biết kênh đào sẽ ‘giảm lượng nước có sẵn cho canh tác lúa gạo ở quy mô công nghiệp ở Việt Nam’.

Ông Eyler cho biết dự án đòi hỏi phải có sự tham vấn với các đối tác khác theo quy định của Ủy hội sông Mekong vì sông Bassac, nơi lấy nước đổ vào kênh đào, là một nhánh sông, chứ không phải là phụ lưu, của sông Mekong.

Tuy nhiên, đối với phó Thủ tướng Sun Chanthol, dự án chỉ dính đến các phụ lưu của sông Mekong, trong đó cả Bassac, cho nên họ không cần tham vấn với các đối tác.

Kênh đào ‘sẽ mang lại lợi ích cho 1,6 triệu người dân Campuchia sống dọc theo kênh đào’ nhờ tưới tiêu mùa màng tốt hơn, ông Sun Chanthol nói và cho biết tác động đến nguồn nước ở lưu vực sông Mekong sẽ được theo sát.

Tập đoàn Cầu đường Trung Quốc, tập đoàn xây dựng nhà nước lớn của Trung Quốc, là đơn vị xây dựng kênh đào và chịu hết chi phí xây dựng theo thỏa thuận với chính phủ Campuchia, ông Sun Chanthol cho biết và lưu ý rằng đổi lại công ty này sẽ nhận được quyền khai thác trong nhiều thập kỷ.

“Là 30 năm, 40 năm hay 50 năm, điều này sẽ được bàn thảo trong quá trình đàm phán của chúng tôi,” ông nói.

Ông Sun Chanthol nói những suy đoán rằng kênh đào này có thể được Trung Quốc sử dụng cho mục đích quân sự là ‘hoàn toàn sai sự thật’.

“Hiến pháp của chúng tôi không cho phép quân đội của bất kỳ nước nào đóng ở trong nước,” ông nói.

Một nhà ngoại giao phương Tây thường trú tại Việt Nam cũng bác bỏ những cảnh báo ‘hơi phóng đại’ từ các học giả Việt Nam về rủi ro an ninh đối với nước này, vì độ sâu hạn chế của kênh đào và kích thước của các âu tàu.

Funan Techo: Dấu ấn triều đại, tác hại muôn đời?

27/04/2024 Hoàng Trường - VOA

Dự án Funan Techo Canal, sẽ là Con Kênh Lịch Sử của Vương quốc Cam Bốt 2024-2028 kết nối Cảng Phnom Penh ra tới Vịnh Thái Lan (Hình: Screenshot từ YouTube video của Cambodia Events)

Lần đầu tiên cả giới chuyên gia lẫn Chính phủ Việt Nam đã buộc phải lên tiếng về Funan Techo. Lịch sử Cambodia liệu sẽ nhớ về triều đại Hun Sen – Hun Manet như một cột mốc huy hoàng hay một tác nhân gây đảo lộn hệ sinh thái không chỉ cho Việt Nam?

Đề nghị tạm hoãn dự án

Có những cột mốc trong quan hệ Việt Nam – Cambodia mà giờ đây mới cảnh báo thì quả là hơi muộn. The Funan Techo Canal (Việt Nam gọi là Kênh đào Phù Nam Techo) là một trong những cột mốc – sự kiện như thế! Nhưng thà muộn còn hơn không!

Ngày 23/4 tuần trước, lần đầu tiên Ủy Ban Sông Mekong Việt Nam đã tổ chức tại thành phố Cần Thơ một Hội thảo về ‘Dự án Kênh đào Funan Techo’. Ở đây có hai công đoạn quan trọng đã được Hội nghị nhấn mạnh là cần nghiên cứu kết quả thực hiện ‘Hướng dẫn đánh giá tác động môi trường xuyên biên giới’ (gọi tắt là TbEIA), cùng với việc xem xét kết quả thực hiện ‘Thủ tục Thông báo, Tham vấn trước và Thỏa thuận’ (Viết tắt là PNPCA) của Ủy hội Mekong quốc tế (MRC) đối với dự án nói trên (1).

Thật ra, nghiên cứu tác động (TbEIA) và tiến hành thủ tục thông báo (PNPCA) đáng ra đã phải được gióng lên như là những hồi chuông báo động ngay từ cách đây hàng năm trời, lúc Cambodia bắt đầu công khai rộng rãi cho các cơ quan liên đới. Bởi vì, về thực chất, nếu dự án Funan Techo được tiến hành như dự tính, thì đấy là chiếc đinh cuối cùng ‘đóng vào quan tài’ Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), theo nhận định của Tiến sĩ Brian Eyler, một chuyên gia về Tiểu vùng sông Mekong ở Stimson Center, nói với RFA (2).

Tại Hội nghị nói trên, Tiến sỹ Lê Anh Tuấn, Giảng viên chính Khoa Môi trường và Tài nguyên, Đại học Cần Thơ cho hay, các quốc gia trong lưu vực Mekong cần tuân thủ theo nguyên tắc và tinh thần sử dụng tài nguyên nước một cách hợp lý, hòa bình, không gây nguy hại cho các quốc gia khác và chia sẻ lợi ích. Đồng thời các nước cùng chia sẻ rủi ro một cách công bằng nguồn nước chung, giảm thiểu tối đa tác hại đối với môi trường, hệ sinh thái và sinh kế dựa vào nguồn nước của hàng triệu người dân sống dọc theo dòng Mekong, con sông lớn nhất Đông Nam Á. Các chuyên gia tính toán kênh đào Funan Techo mà Cambodia triển khai ảnh hưởng rất lớn, khiến lượng nước từ dòng Mekong về ĐBSCL có thể giảm 50%. TS. Lê Anh Tuấn đề xuất: ‘Trước mắt Ủy ban sông Mekong Việt Nam đề nghị Cambodia tạm dừng dự án này thêm một thời gian để có những nghiên cứu, đối thoại sâu hơn với sự hợp tác của các chuyên gia kinh nghiệm, khách quan’ (3). Không rõ, đề nghị muộn màng này có được chuyển đến Ban Thư ký MRC, Cambodia và các quốc gia thành viên Ủy hội, vì không thấy TTXVN đề cập đến trong bản tin.

Nhưng không riêng gì giới chuyên gia, ngày 11/4/2024, trong cuộc họp báo thường kỳ, Phó Phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Đoàn Khắc Việt cũng đã nêu quan điểm của Chính phủ Việt Nam về ‘Dự án kênh đào Funan Techo’, nhấn mạnh tới tầm quan trọng của việc hợp tác để quản lý và sử dụng hiệu quả bền vững nguồn nước sông Mekong. Hà Nội đã đưa ra đề nghị, Cambodia nên phối hợp chặt chẽ với Việt Nam và MRC trong việc chia sẻ thông tin và đánh giá tác động của công trình này đối với tài nguyên nước và hệ sinh thái của ĐBSCL, để đảm bảo lợi ích hài hòa của các quốc gia ven sông và người dân sinh sống trong lưu vực (4). Đây là lần đầu tiên, Chính phủ Việt Nam chính thức lên tiếng công khai về việc Cambodia xây kênh đào Phù Nam Techo. Mà không riêng gì Nhà nước Việt Nam, Chính phủ Hoa Kỳ cũng đã kịp thời bày tỏ quan điểm chính thức về ‘Funan Techo’. Washington kêu gọi Cambodia minh bạch hơn về dự án kênh đào mà một số nhà quan sát cho rằng có thể được sử dụng để tăng cường sự hiện diện quân sự của Trung Quốc tại quốc gia Đông Nam Á, gây ra mối đe dọa an ninh tiềm tàng cho các nước láng giềng trong khu vực như Việt Nam (5)

Thanh minh là tự thú

Cũng tuần trước, ông Hun Sen, nay là Chủ tịch Thượng Viện Cambodia đã lên tiếng phủ nhận con kênh ‘Funan Techo’ sẽ tạo thuận lợi cho các tàu quân sự Trung Quốc từ Căn cứ Hải quân Ream đi lên dòng sông Mekong.

Ông Hun Sen viết trên Diễn Đàn X: “Tại sao Cambodia lại đưa quân Trung Quốc vào đất nước của mình, điều đó vi phạm Hiến pháp. Và tại sao Trung Quốc lại đem quân vào Cambodia, đi ngược với nguyên tắc tôn trọng nền độc lập của Cambodia’. Hun Sen thanh minh như thế này là để phủ nhận điều mà tờ The Straits Times ngày 9/4 cho rằng, ‘dự án kênh đào Cambodia có thể tạo điều kiện cho quân đội Trung Quốc tiếp cận khu vực’ (Canal project could facilitate Chinese military access) (6).

Dư luận nhận thức rõ, dự án Kênh Funan Techo có ‘công dụng kép/ lưỡng dụng’ (dual-use), tạo thuận lợi cho sự xâm nhập bằng quân sự của Trung Quốc vào sâu trong lãnh thổ Cambodia, sát với biên giới Việt Nam. Trong khi đó, Thủ tướng Hun Manet cố gắng xoa dịu lo ngại của Thủ tướng Việt Nam về tác động môi trường, khẳng định kênh đào sẽ không gây gián đoạn nguồn nước và gây nguy hại đến môi trường cho Việt Nam.

Tuy nhiên, Giám đốc Brian Eyler từ Trung tâm Stimson Đông Nam Á nói với Nikkei Asia rằng các bản đồ của Ủy ban Sông Mekong cho thấy tác động trực tiếp của kênh đào đối với dòng chính con sông sẽ lớn hơn nhiều so với những tuyên bố của Cambodia (7).

Có thể thấy, kênh đào Phù Nam là một công trình đặc biệt. Chắc chắn Hun Sen muốn để lại dấu ấn về triều đại của cha con ông. Lịch sử Cambodia liệu sẽ nhớ về triều đại Hun Sen – Hun Manet như một cột mốc chói lọi hay một tác nhân đảo lộn hệ sinh thái, gây khủng hoảng về biến đổi khí hậu không chỉ cho Việt Nam? Theo nhận định của giới chuyên gia, Funan Techo còn có thể gây tác động lên chính Biển Hồ Tonle Sap. Bản thân Cambodia lẽ ra phải rất quan tâm đến điều này, vì nhiều năm nay Biển Hồ đã bị mất dần nhịp lũ. Khi thêm kênh Funan Techo cùng chảy với sông Tiền và Hậu ra Biển Đông thì liệu nhịp lũ cho Biển Hồ còn tồn tại được không? Các con đê của kênh đào này có thể khiến nước chảy về hướng đông và ngược vào các nơi tại Cambodia vốn trước đây chưa từng ngập lũ. Các chuyên gia lo ngại về khả năng dẫn tới lũ lụt tại thành phố Takeo và các vùng ở phía nam ngoại ô Phom Penh (8). Lịch sử cũng đã để lại những bài học đáng cảnh báo. Một nghiên cứu từ Đại học Buckley (Mỹ) từng tìm thấy bằng chứng về các mùa mưa mạnh khiến hệ thống thủy lợi của kinh đô Angkor xa xưa, sau một thời kỳ hạn hán, bị phá hủy hoàn toàn (9).

Phúc họa tương sinh

Bắc Kinh nhận tài trợ cho dự án Funan Techo trị giá 1,7 tỉ đô la, gồm 3 đập đường thủy, 11 cầu và 208 km đường hai bên. Tổng công ty Cầu đường Trung Quốc (CRBC) thực hiện theo hình thức xây dựng – vận hành – chuyển giao. Có thể nói, hệ thống kênh đào là một biểu hiện tập trung của việc thắt chặt hơn nữa quan hệ giữa Phnom Pênh và Bắc Kinh trong khuôn khổ ‘BRI’ và ‘Lục giác Kim Cương’, với sáu lĩnh vực trọng yếu gồm chính trị, sản xuất, nông nghiệp, năng lượng, an ninh, trao đổi văn hóa.

Giới quan sát chia sẻ khả năng kênh Funan Techo còn có thể giúp Trung Quốc gia tăng hiện diện quân sự ở xứ Chùa Tháp. Từ năm 2022, Trung Quốc đã ‘thế chân Mỹ’, giúp Phnom Penh nâng cấp căn cứ Hải quân Ream ở tỉnh Sihanoukville ở miền nam, nhìn ra vịnh Thái Lan. Ngày 6/6/2022, báo chí Mỹ tiết lộ khả năng Bắc Kinh sẽ được Phnom Penh dành độc quyền sử dụng một phần căn cứ. Ngày 18/4/2024, trung tâm Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI) cho biết hai tàu hải quân Trung Quốc đã neo đậu ở căn cứ Hải quân Ream trong hơn 4 tháng. Đấy là dấu hiệu rõ ràng cho thấy đặc quyền tiếp cận của Trung Quốc tới Ream và từ đấy tới các nước khác (10).

Xem vậy để thấy, nhân sinh tại thế tựa như một giấc trường luân. Họa phúc không xảy ra trong một buổi. Dự án Funan Techo cần được nhìn nhận trong tương quan chiến lược vùng. Theo một bình luận trên Diễn đàn VOA ngày 9/4/2024 các thỏa thuận quốc phòng giữa Trung Quốc và Cambodia hiện nay vẫn còn nằm trong vòng bí mật (11). Không ngẫu nhiên, Trợ lý Ngoại trưởng Hoa Kỳ Daniel Kritenbrink, trong một chuyến công du mới đây tại Cambodia đã nêu các vấn đề liên quan đến căn cứ hải quân Ream do Trung Quốc tài trợ, theo tiết lộ từ báo South China Morning Post. Trong một thế trận cờ vây tương lai, Funan Techo với ‘Lục giác Kim Cương’ là lý do để ‘Hoa Kỳ và một số quốc gia trong khu vực đã bày tỏ quan ngại sâu sắc về mục đích, tính chất và phạm vi các xây dựng xung quanh căn cứ Hải quân Ream, cũng như vai trò của quân đội CHND Trung Hoa trong quá trình này và trong việc sử dụng cơ sở này trong tương lai. Hoa Kỳ luôn nhấn mạnh vai trò của Mỹ trong khu vực là ‘để đảm bảo rằng các đối tác của Mỹ tiếp tục có thể bảo vệ được chủ quyền của mình’ (12). Một ‘Đại sử ký’ mới đây được Bác sỹ Ngô Thế Vinh ghi chép và lưu giữ trên VOA cho thấy câu hỏi ‘Kênh đào Funan Techo sẽ là dấu ấn một triều đại hay nó sẽ gây tai họa cho nhiều đời?’ vẫn còn treo đấy trong mối bang giao giữa Cambodia với Việt Nam và các nước trong khu vực (13).

Tham khảo:

(1) https://www.vietnamplus.vn/uy-ban-song-mekong-viet-nam-tham-van-ve-du-an-kenh-funan-techo-post941714.amp

(2) https://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/funan-canal-in-cambodia-the-final-nail-in-the-coffin-of-the-mekong-delta-10032023123358.html

(3) https://vnexpress.net/chuyen-gia-du-an-kenh-funan-techo-co-the-khien-nuoc-ve-mien-tay-giam-50-4737799.html

(4) https://baochinhphu.vn/viet-nam-rat-quan-tam-den-du-an-kenh-dao-funan-techo-cua-campuchia-102240411171927675.htm

(5) https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-04-11/us-urges-transparency-over-china-backed-canal-in-cambodia?embedded-checkout=true

(6) https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/hun-sen-denies-cambodia-canal-project-could-facilitate-chinese-military-access

(7) https://www.youtube.com/watch?v=ceFvGsWwaIY

(8) https://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/funan-techo-canal-a-beijing-sinister-plot-10162023111345.html

(9) https://vnexpress.net/de-quoc-khmer-bi-diet-vong-nhu-the-nao-2159305.html

(10) https://thanhnien.vn/csis-tau-chien-trung-quoc-hien-dien-nhieu-thang-o-can-cu-hai-quan-campuchia-185240419114624422.htm

(11) https://www.voatiengviet.com/a/phu-nam-techo-tien-trach-ky-hau-trach-nhan-/7562758.html

(12) https://www.scmp.com/news/china/military/article/3259617/chinese-warships-exclusive-access-cambodia-port-raises-new-questions-about-its-purpose-us-report

(13) https://www.voatiengviet.com/a/7579085.html

Giới chuyên gia: Việt Nam nên yêu cầu Campuchia trì hoãn dự án kênh đào

2024.04.25 - RFA

Các tác động môi trường, kinh tế và những thách thức về an ninh được viện dẫn là những lý do chính cho việc việc cần phải có thêm các cuộc đối thoại.

Hành khách đi phà qua sông Bassac, một nhánh của sông Mekong tại Phnom Pênh ngày 27/2/2023. Tang Chhin Sothy/AFP

Các đại biểu tham dự một cuộc họp tham vấn do Việt Nam tài trợ đã gợi ý rằng Hà Nội nên yêu cầu Phnom Pênh trì hoãn dự án kênh đào mà nước này đề xuất để tiếp tục các cuộc thảo luận. Gợi ý này được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam có những lo ngại về những tác động môi trường và kinh tế của dự án.

Theo kế hoạch của Campuchia, kênh đào Phù Nam Techo (Funan Techo) dài 180km nối thủ đô Phnom Pênh của Campuchia với vịnh Thái Lan sẽ được khởi công xây dựng vào cuối năm nay và hoàn thành trong vòng 4 năm.

Dự án kênh đào được đề xuất sẽ bao gồm một đoạn của sông Mekong, do đó khiến Việt Nam quan ngại về những ảnh hưởng của nó đối với vùng hạ lưu, đặc biệt là vùng vựa lúa Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL). Kênh đào này có thể “làm giảm tới 50% lưu lượng dòng chảy của sông [Mekong] khi về đến Việt Nam” - ông Lê Anh Tuấn, một nhà khoa học có tiếng của Việt Nam cho biết.

Việt Nam cần có thêm thời gian tham vấn để có thể bảo vệ ĐBSCL, nơi sinh sống của 17,4 triệu người - ông Tuấn nói tại cuộc họp tham vấn ở thành phố Cần Thơ.

Một chuyên gia khác, ông Đặng Thanh Lâm từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam cho rằng Việt Nam cần phải yêu cầu Campuchia cung cấp báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án.

Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Phnom Pênh cũng lên tiếng kêu gọi cần có thêm thông tin về dự án. Phái đoàn ngoại giao này nói rằng mặc dù Hoa Kỳ tôn trọng “chủ quyền của Campuchia trong việc đưa ra các quyết định phát triển và quản trị nội bộ”, người dân Campuchia và người dân tại các quốc gia láng giềng “sẽ được hưởng lợi từ sự minh bạch về bất cứ dự án quan trọng nào có tiềm năng ảnh hưởng tới sự bền vững của nguồn nước và nông nghiệp trong khu vực”.

"Chúng tôi kêu gọi các cơ quan hữu trách [của Campuchia] phối hợp chặt chẽ với Ủy hội sông Mekong (MRC) để cung cấp thêm thông tin chi tiết về dự án đồng thời tham gia đầy đủ vào bất kỳ nghiên cứu tác động môi trường thích hợp nào để giúp Ủy hội và các quốc gia thành viên hiểu, đánh giá và chuẩn bị đầy đủ cho bất kỳ tác động nào có thể xảy ra của dự án" - một phát ngôn viên của Đại sứ quán nói.

Chủ một lồng cá ở đoạn sông Mekong bị ảnh hưởng của trầm tích chỉ cho khách xem cá da trơn đuôi đỏ nuôi lồng ở Cần Thơ. Ảnh chụp ngày 25/5/2022. Nguồn ảnh: Reuters/Athit Perawongmetha

Về phần mình, Campuchia nói rằng nước này đã có được sự ủng hộ dành cho dự án của Chủ tịch Ủy hội sông Mekong đồng thời là Chủ tịch nước Lào, ông Thongloun Sisoulith.

Ông Sisoulith vừa thăm Phnom Pênh và trong một cuộc họp với ông Hun Sen, cựu Thủ tướng Campuchia và hiện là Chủ tịch Thượng viện, ông này đã được yêu cầu thể hiện sự ủng hộ đối với dự án kênh đào Phù Nam Techo.

“Đáp lại, Chủ tịch nước Lào đã tuyên bố ủng hộ một cách không do dự” – mạng báo Fresh News của Campuchia, một cơ quan báo chí ủng hộ chính phủ, đưa tin.

Không có nghĩa vụ

Lào và Campuchia đều là đồng minh lâu năm của Việt Nam nhưng trong những năm gần đây, cả hai đều ngả nhiều hơn về phía Trung Quốc.

Việt Nam đã nhiều lần bày tỏ quan ngại về những tác động tiêu cực về kinh tế và môi trường có thể xảy đến của dự án.

Chính trong tháng này, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam đã thúc giục Campuchia cung cấp thông tin và đánh giá tác động của dự án đối với tài nguyên nước và cân bằng sinh thái của khu vực ĐBSCL.

Đáp lại, một quan chức cấp cao của Campuchia nói rằng Phnom Pênh không có nghĩa vụ phải làm việc này.

Ông So Naro, Đặc phái viên của Thủ tướng Campuchia phụ trách các vấn đề ASEAN nói với tờ Thời báo Khmer rằng về mặt pháp lý, Campuchia không có nghĩa vụ phải gửi bất cứ tài liệu nào liên quan tới việc nghiên cứu và xây dựng kênh đào Phù Nam Techo cho Việt Nam.

Campuchia đã đệ trình "tất cả các tài liệu nghiên cứu liên quan đến các tác động của kênh đào đối với môi trường và tài nguyên nước" lên Ủy hội Sông Mekong – ông So Naro nói.

Ủy hội Sông Mekong là một tổ chức liên chính phủ chịu trách nhiệm quản lý bền vững lưu vực sông Mekong.

“Các nhà chức trách Việt Nam có thể yêu cầu được tiếp cận các tài liệu đó” – ông So Naro nói.

Campuchia nhiều lần quả quyết rằng dự án kênh đào này không làm gián đoạn dòng chảy của sông Mekong.

Nguồn ảnh: Ủy ban Mekong Quốc gia Campuchia

Với tên gọi chính thức là “Dự án Đường thủy và Hậu cần Tonle Bassac”, kênh đào Phù Nam Techo trị giá 1,7 tỷ USD sẽ được một công ty Trung Quốc triển khai thực hiện.

Việc xây dựng kênh đào này có nghĩa là sẽ có thêm dòng hàng hóa thương mại đến trực tiếp tại các cảng của Campuchia mà không phải đi qua Việt Nam. Chính phủ Campuchia cho biết dự án này sẽ giúp cắt giảm chi phí vận chuyển hàng hóa cũng như giảm sự phụ thuộc vào các cảng của Việt Nam.

Chính phủ nước này cũng nói rằng dự án sẽ mang lại những lợi ích kinh tế và xã hội to lớn cho 1,6 triệu người dân Campuchia sống dọc kênh đào.

Các câu hỏi về an ninh

Bên cạnh các tác động về môi trường và kinh tế, các nhà phân tích cho hay Việt Nam cũng lo lắng về những vấn đề an ninh mà kênh đào này có thể gây nên.

Có những ý kiến cho rằng kênh đào này có thể giúp tàu hải quân Trung Quốc di chuyển từ phía Vịnh Thái Lan và căn cứ hải quân Ream do Trung Quốc xây dựng trên bờ biển của Campuchia gần biên giới với Việt Nam, đi lên về phía thượng nguồn.

Campuchia đã bác bỏ suy đoán này với việc ông Hun Sen một mực quả quyết rằng Campuchia và Việt Nam "là láng giềng tốt và có quan hệ hợp tác tốt trong tất cả các lĩnh vực".

Nhưng Việt Nam và Trung Quốc đã và đang tranh chấp một chuỗi đảo ở Biển Đông và vì vậy nước này thường nhìn những can dự của Trung Quốc trong khu vực với ánh mắt hoài nghi.

Việt Nam có chung đường biên giới khá dài với Campuchia. Trong những năm 1977-1978, đã có các cuộc giao tranh giữa lực lượng Khmer Đỏ của Campuchia và quân đội Việt Nam trong cuộc chiến thường được gọi là Chiến tranh Biên giới Tây Nam. Cuộc chiến này đã dẫn đến cuộc xâm lược của Việt Nam và việc thành lập một chính phủ thân Hà Nội ở Campuchia.

Cần phải quan tâm hơn tới tính hình ở biên giới phía Tây của Việt Nam vì “các mối đe dọa về những thách thức an ninh phi truyền thống, chủ yếu ở vùng đồng bằng sông Mekong” – ông Nguyễn Thế Phương, một nhà nghiên cứu chính trị của Việt Nam tại Đại học News South Wales của Australia phát biểu.

“Việc mất đi khả năng duy trì sản xuất lương thực trên quy mô lớn ở ĐBSCL sẽ có ảnh hưởng to lớn tới an ninh của Việt Nam ở khu vực phía Nam” – ông Phương nói.

“Theo tôi, mặt trận phía Tây đang trở nên quan trọng hơn từng ngày nhưng Việt Nam đang bị quá phân tâm bởi các vấn đề hàng hải ở mặt trận phía đông, nghĩa là ở Biển Đông” – nhà nghiên cứu này nhận định.

Kênh Phù Nam-Techo của Campuchia có thể giảm 30-50% lượng nước chảy vào Việt Nam

24/04/2024 - VOA

Hình ảnh quảng bá của Campuchia về dự án kênh đào Phù Nam-Techo.

Các chuyên gia Việt Nam đưa ra những ước tính khác nhau rằng kênh đào Phù Nam-Techo sắp được thi công ở nước láng giềng Campuchia có thể làm giảm mất từ 30-50% lượng nước chảy vào Việt Nam, hai trang tin tức Thanh Niên và VnExpress dẫn thông tin từ một hội thảo cho hay hôm 23/4.

Như VOA đã đưa tin, Campuchia tuyên bố mở tuyến đường thủy nhân tạo dài 180 km, rộng 80-100 m, sâu 5,4 m, nối thủ đô Phnom Penh với tỉnh Kep, thông ra Vịnh Thái Lan, với vốn đầu tư của Trung Quốc, nhằm giảm lệ thuộc vào đường thủy và cảng biển của Việt Nam.

Dự án tốn 1,7 tỷ đô la này dự kiến sẽ khởi công cuối năm nay và đi vào hoạt động trong năm 2028.

Ủy ban sông Mekong Việt Nam tổ chức hội thảo ở thành phố Cần Thơ hôm 23/4 để bàn về kênh này, Thanh Niên và VnExpress tường thuật.

Thanh Niên trích dẫn một báo cáo của Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam gửi Cục Thủy lợi thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đưa ra đánh giá ban đầu rằng nếu Campuchia sử dụng kênh đào không chỉ cho giao thông đường thủy mà còn phục vụ đa mục tiêu phát triển nông nghiệp, công nghiệp dịch vụ và thương mại, ước tính sơ bộ lưu lượng nước khai thác có thể lên đến 150 m3/giây.

Con số đó đồng nghĩa là lưu lượng nước về sông Hậu bị mất đi 30% trong mùa kiệt. “Điều này có thể tác động nghiêm trọng đến tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)”, Thanh Niên viết, dẫn lại bản báo cáo.

Ngược lại, báo cáo cho rằng nếu kênh chỉ đơn thuần dùng cho giao thông thủy và các cống âu được vận hành, nguy cơ tác động đến diễn biến dòng chảy về ĐBSCL là “không lớn”. Tuy nhiên, trong trường hợp bất lợi, nếu các cống âu được mở tự do, khả năng mất nước trong mùa kiệt chiếm khoảng trên dưới 2% lưu lượng về ĐBSCL.

Cũng tại hội thảo, Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Giảng viên chính Khoa Môi trường và Tài nguyên, Đại học Cần Thơ, đưa ra ước tính về lượng nước bị kênh đào của Campuchia lấy đi có thể còn cao hơn, theo tường thuật của VnExpress.

Ts. Tuấn lưu ý rằng con kênh đào sẽ chảy qua vùng đất có khoảng 1,6 triệu dân sinh sống và đưa ra cảnh báo: "Nếu tính đầy đủ, thêm lượng nước phục vụ sinh hoạt và công nghiệp, đô thị từ dự án này, nước trên sông Tiền và sông Hậu - hai phân lưu của sông Mekong - về đến ĐBSCL có thể sẽ giảm khoảng 50%. Vào những năm khô hạn, sự thiếu hụt nước sẽ trầm trọng hơn".

VnExpress trích dẫn ông Tuấn đưa ra dự báo u ám rằng mực nước các nhánh sông suy giảm và khả năng xâm nhập mặn sâu hơn có thể ảnh hưởng tới “hơn nửa diện tích canh tác vùng châu thổ Cửu Long trong tương lai vào mùa khô và trong các giai đoạn triều cường”.

Giảng viên này của Đại học Cần Thơ cũng báo động rằng Chương trình một triệu ha lúa chất lượng cao của chính phủ Việt Nam có thể bị ảnh hưởng do nguồn nước thiếu hụt, ngoài ra, tình trạng thiếu nước ngọt ở ĐBSCL sẽ tác động đến hàng chục dự án ứng phó biến đổi khí hậu và xóa đói giảm nghèo đã và đang triển khai.

“Một bộ phận người dân đã thoát nghèo có nguy cơ tái nghèo và có thể gia tăng lượng di cư khỏi đồng bằng”, ông nói trong bản tin của VnExpress.

Ts. Tuấn nêu đề xuất rằng trước mắt Ủy ban sông Mekong Việt Nam cần “đề nghị Campuchia tạm dừng dự án này thêm một thời gian để có những nghiên cứu, đối thoại sâu hơn với sự hợp tác của các chuyên gia".

Hay là do nóng quá!

21.4.2024 - Lê Huyền Ái Mỹ

Nóng Sài Gòn gọi điện hỏi thăm nóng Huế, kinh hồn như nhau. Vậy mà lướt trên phây, thấy diện nguyên cây tím cà chạy việt dã.

Hay là do hội chứng marathon phủ khắp, phải tím rịm rứa mới là chạy xứ Thần kinh. Quảng bá chi mà dễ sợ rứa. Hay là do nóng quá mới sinh ra…

Nóng Sài Gòn nhìn về hạn miền Tây. Chỉ mới trong tháng 4 này, Tiền Giang công bố tình huống khẩn cấp về hạn mặn, thiếu nước khẩn cấp; hôm kia Long An công bố xâm nhập mặn khẩn cấp, các huyện Cần Giuộc, Cần Đước, Tân Trụ đều thiếu nước sinh hoạt.

Cái bỗng dưng “mát rượi, mướt rượt” 1 đoàn nhà văn nhà báo nhà du lịch đi du thuyền 5 sao để khám phá Mekong, hơn thế là sứ mệnh “mong muốn tạo ra những cơ hội để thảo luận và đề xuất các giải pháp cụ thể cho việc bảo vệ, khai thác và phát triển bền vững các dòng sông tại Việt Nam” - trích báo chí đăng tải.

Nghị quyết 24 về sự phát triển Đông Nam Bộ đã 2 năm, không biết đã đi vào cuộc sống hay chưa, được bi nhiêu. Mấy hôm trước dự án kênh đào Phù Nam của anh đẹp trai học trường West Point như nối dài sự lo ngại của cả quốc tế chứ không riêng gì Việt Nam.

Khảo sát trong tầm nhìn làm du lịch sông nước, là chuyện khả dĩ. Nhưng du lịch đâu chỉ mỗi ngồi trên tàu, trên xuồng, trên ghe mà chạy. Như Sài Gòn đây, ngồi trên bus sông với ông già hồi kháng chiến, nghe ông kể về một thời một mất một còn trên đoạn sông này rồi hỏi ông chuyện 2 bờ đông tây, ông cười cười, lắc đầu không nói.

Những tấm ảnh khô hạn từ miệt sông nước gửi về tòa soạn tự năm nào, rồi lác đác những khuôn mặt di dân vây quanh nơi mình ở, dưng không lại tự hỏi, trước khi khảo sát những dòng sông là những phận người đang khát cháy trên từng mét đất khô cằn, hạn mặn ấy đấy…

Sài Gòn nóng tới độ không dám thò mặt ra đường. Cái gì cũng ship. May nhờ có họ. Nên có khi tiền tip nhiều hơn tiền mua. Có hôm, nhác thấy mặt đường dịu mát, có xe phun nước vừa đi qua trước đó. Có hôm, ngồi xe qua cả mấy con đường mà chả thấy bóng cây xanh. Những hàng người áo xanh, áo cam, áo vàng, là grab, shopee, bee… cứ lầm lũi dưới nắng.

Rồi đọc tin thấy hàng trăm cây lâu năm lại bị đốn hạ để phục vụ cho metro số 2. Trong lý lẽ “chấp nhận đánh đổi trong giới hạn để phát triển” có thể hiểu được nhưng chợt nhớ, 20 năm qua để hoàn tất 20 km của tuyến metro số 1, có bao nhiêu cây xanh đã được trồng thay thế và tô màu cho thành phố trong khi chờ những con tàu?

Lập Đàn Cầu Mưa

13.4.2024 - Võ Xuân Sơn

Từ trước giờ tôi vẫn nghĩ có gì đó không ổn trong giới trí thức ở Việt Nam. Nhưng tôi không biết là gì. Hôm nay, đọc được một văn bản của ông Tiến sĩ Giám đốc trung tâm Dịch thuật và Khoa học Công nghệ, trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kĩ thuật Việt Nam, tôi mới sáng tỏ được chút ít.

Đó là công văn số 242024/CV-CTCS ngày 2/4/2024, gởi Chi cục Thủy lợi TP HCM. Công văn này giới thiệu một người có khả năng cầu mưa cho các tỉnh phía Nam. Ngoài việc giới thiệu nhân vật có khả năng đặc biệt này, công văn nhiều lần khẳng định là họ chưa kiểm chứng khả năng đó, không khẳng định, và không phủ định rằng người họ giới thiệu có khả năng cầu mưa.

Thì ra một cái Trung tâm khoa học, một Tiến sĩ, giảng viên cao cấp của 3 trường Đại học, suy nghĩ và hành động như vậy. Một tổ chức khoa học giới thiệu một người với biện pháp cầu mưa đầy mùi mê tín dị đoan cho các cơ quan nhà nước. Nếu thực sự họ cho rằng đây là khả năng đặc biệt, thì tại sao họ không kiểm chứng, xác định trước khi giới thiệu, mà vừa giới thiệu, như là một biện pháp cứu rỗi, vừa khẳng định đi khẳng định lại là chưa kiểm chứng? Đó là cách làm khoa học của một tổ chức khoa học sao?

Vẫn biết là Việt Nam làm được những cái mà thế giới không thể làm được. Nhưng làm được như thế này thì có lẽ cả thế giới phải lạy sát đất. Chỉ còn chút hi vọng, rằng cái công văn này là hàng fake mà thôi.