Nga đề cao ‘quan điểm hợp lý’ của Việt Nam về Ukraine, bày tỏ ‘quyết tâm đối thoại thực chất’

24/05/2024 - VOA

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova hôm 23/5 nói Nga quyết tâm tiếp tục đối thoại thực chất thường xuyên với nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và cho rằng Hà Nội đã có cách tiếp cận cân bằng và có trách nhiệm về cuộc chiến ở Ukraine, Thông Tấn Nga TASS đưa tin.

“Việt Nam là đối tác lâu dài và đáng tin cậy của chúng tôi, mối quan hệ không bị ảnh hưởng bởi bất kỳ ảnh hưởng bên ngoài nào. Chúng tôi duy trì đối thoại thường xuyên và thực chất giữa hai nước ở mức cao nhất. Chúng tôi quyết tâm tiếp tục như vậy”, TASS dẫn lời bà Zakharova nói.

Đại diện của Bộ Ngoại giao Nga cũng đề cập đến “quan điểm hợp lý” của Hà Nội về cuộc khủng hoảng Ukraine. Bà nói: “Lãnh đạo Việt Nam đã nhiều lần lên tiếng ủng hộ giải pháp hòa bình cho cuộc khủng hoảng Ukraine và cho đến nay vẫn tuân thủ cách tiếp cận cân bằng và có trách nhiệm”.

Ngay từ khi Nga bắt đầu xua quân vào Ukraine vào ngày 24/2/2022, Việt Nam vẫn luôn dùng từ “chiến dịch quân sự đặc biệt” trong các phát ngôn chính thức và trên truyền thông, theo cách gọi mà Moscow mô tả về cuộc chiến đã kéo dài hơn 2 năm và giết chết hàng ngàn thường dân ở Ukraine, trong khi các nước phương Tây gọi đây là một cuộc xâm lược vô cớ của Nga.

Trong các phản ứng chính thức, Việt Nam cũng thu hút sự chú ý của quốc tế khi tách mình khỏi quan điểm của số đông các quốc gia. Chẳng hạn, vào ngày 2/3/2022, Liên Hiệp Quốc tổ chức biểu quyết thông qua nghị quyết lên án “sự xâm lược của Liên bang Nga chống lại Ukraine” và kêu gọi Nga ngưng sử dụng vũ lực, ngay lập tức rút quân khỏi Ukraine. Nghị quyết này nhận được 141 phiếu thuận trong tổng số 193 nước thành viên LHQ, đạt tỉ lệ đồng thuận 73%. Có 5 thành viên bỏ phiếu chống là Nga, Syria, Belarus, Eritrea và Triều Tiên, trong khi 35 thành viên bỏ phiếu trắng, trong đó có Việt Nam.

Kế đó, vào ngày 23/3/2022, Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc đưa ra dự thảo nghị quyết về tình hình nhân đạo tại Ukraine, yêu cầu Nga chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch, đặc biệt là tấn công nhằm vào dân thường và các đối tượng dân sự. Nghị quyết này nhận được 140 phiếu thuận và 5 phiếu chống từ các nước Nga, Syria, Triều Tiên, Eritrea và Belarus vào ngày biểu quyết 24/3/2022, Việt Nam tiếp tục nằm trong số 38 quốc gia bỏ phiếu trắng.

Phản ứng trước những chỉ trích của truyền thông quốc tế về quan điểm “không rõ ràng” và “tránh đối đầu” với Moscow, Hà Nội khẳng định “không chọn bên mà chọn chính nghĩa, sự công bằng, công lý và lẽ phải trên cơ sở các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hiệp Quốc” và chính sách quốc phòng “4 không” của mình, bao gồm không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại nước khác; không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.

Vào đầu tháng này, hôm 2/5, báo Tuổi Trẻ dẫn lời Đại sứ Nga tại Việt Nam cho biết Tổng thống Vladimir Putin đã nhận lời mời thăm Việt Nam của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng trong cuộc điện đàm hồi tháng 3 để “thúc đẩy mối quan hệ song phương ngày càng sâu sắc hơn”. Tuy nhiên, chưa có thời gian cụ thể cho chuyến thăm và việc này sẽ được xác định sau lễ nhậm chức của Tổng thống Vladimir Putin vào ngày 7/5.

Các quan chức Việt Nam đã hy vọng chuyến thăm không báo trước của nhà lãnh đạo Nga tới Hà Nội có thể được thực hiện sớm nhất là trong chuyến công du của ông tới Bắc Kinh để gặp các nhà lãnh đạo Trung Quốc vào ngày 16-17/5, theo Reuters.

Nhưng chuyến thăm Việt Nam của ông Putin vào thời điểm dự báo đã không được thực hiện, giữa bối cảnh Việt Nam, cho đến khi ông Putin kết thúc chuyến công du Trung Quốc, vẫn còn để trống 2 vị trí lãnh đạo là chủ tịch nước và chủ tịch Quốc hội. Đài DW của Đức dẫn lời một số nhà phân tích cho rằng đây có thể là nguyên nhân khiến chuyến thăm của nhà lãnh đạo Nga bị hoãn lại.

“Hỗn loạn chính trị ở Hà Nội còn tiếp tục, khó có khả năng ông Putin sẽ đến thăm Việt Nam”, DW dẫn lời ông Ian Storey, học giả tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á ở Singapore, nhận định.

Ngay sau khi Việt Nam có tân chủ tịch nước và tân chủ tịch Quốc hội, ông Putin đã gửi lời chúc mừng đến Chủ tịch nước Tô Lâm hôm 23/5, nhấn mạnh quan hệ Việt Nam – Nga đang phát triển năng động trên tinh thần quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện và bày tỏ hy vọng rằng trên cương vị chủ tịch nước, “đồng chí Tô Lâm sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác song phương mang tính xây dựng trên mọi hướng, vì lợi ích của hai dân tộc, nhằm củng cố an ninh và ổn định tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương”, VOV và TASS đưa tin.

Chủ tịch Hạ viện Quốc hội Nga cũng chúc mừng tân Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, nhấn mạnh việc hợp tác giữa các đại biểu Quốc hội Nga và Việt Nam nhằm thúc đẩy củng cố quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước.

Mỹ và EU đang cố gắng đẩy mạnh trừng phạt Nga và trấn áp những nước tìm cách lách các biện pháp trừng phạt để hỗ trợ Nga, nhất là những nước tái xuất khẩu thiết bị quân sự hoặc kỹ thuật cho Nga, trong đó có thể có cả Việt Nam, theo DW. Tuy nhiên, một nguồn tin ngoại giao châu Âu nói với đài này rằng các nước phương Tây rất khó đánh giá liệu Hà Nội có hỗ trợ gì cho Nga hay không.

Reuters hôm 9/5 đưa tin rằng Bộ Ngoại giao Việt Nam cũng đã làm Liên minh châu Âu khó chịu khi hoãn cuộc họp dự kiến diễn ra vào ngày 13-14/5 của quan chức cấp cao của họ, ông David O’Sullivan, đặc phái viên EU về việc thực thi các biện pháp trừng phạt, chỉ vài ngày trước khi nó diễn ra.

Hãng thông tấn Anh dẫn lời một số nhà ngoại giao cho biết chuyến thăm dự kiến của ông O’Sullivan đã bị hủy bỏ vì nó có thể sẽ ‘làm hỏng’ chuyến công du của ông Putin. Việt Nam đã đề xuất thời điểm tháng 7 để thay thế.

Tổng thống Nga Putin từng đến thăm Việt Nam bốn lần. Chuyến thăm chính thức đầu tiên của ông là vào tháng 2/2001, sau đó là vào tháng 11/2006 và tháng 11/2017 khi ông tham gia các Hội nghị cấp cao APEC do Việt Nam đăng cai tổ chức. Ông Putin cũng đã đến Hà Nội vào tháng 11/2013 và dự lễ khai mạc Những ngày văn hóa Nga tại Việt Nam.

Vì sao ông Putin thay Bộ trưởng Quốc phòng ‘trung thành’ bằng một nhà kinh tế?

2024-05-14 - BBC

Chụp lại hình ảnh, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã quyết định đưa ông Sergei Shoigu (phải), người được coi là thân cận lâu năm, rời khỏi ghế Bộ trưởng Quốc phòng

Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm 13/5 đã bất ngờ thay Bộ trưởng Quốc phòng Sergei Shoigu, vài ngày sau khi tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ thứ năm.

Ngồi vào chiếc ghế của ông Shoigu là Phó thủ tướng thứ nhất Andrei Belousov, trợ lý cho tổng thống Nga về các vấn đề kinh tế và chịu trách nhiệm chủ yếu về lĩnh vực dân sự.

Cải tổ nội các là một phần công việc khi tổng thống bắt đầu nhiệm kì mới, nhưng việc ông Shoigu, người chỉ huy cuộc chiến ở Ukraine, đồng thời cũng là một người bạn thân của Tổng thống Vladimir Putin rời ghế đã khiến giới quan sát quốc tế ngạc nhiên.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ nói việc ông Putin thay Bộ trưởng Quốc phòng cho thấy lãnh đạo Nga "tuyệt vọng" vì phải trả giá đắt cho cuộc chiến ở Ukraine.

Trong khi đó, Điện Kremlin lý giải rằng chiến trường hiện nay cần "những người cởi mở hơn với những đổi mới và sẵn sàng đổi mới theo cách nhanh nhất có thể".

Cuộc cải tổ nội các

Biên tập viên Steve Rosenberg của BBC News Tiếng Nga cho rằng việc ông Sergei Shoigu rời chức Bộ trưởng Quốc phòng đáng chú ý ở nhiều khía cạnh hơn nữa.

Thứ nhất, bất kể ai ngồi vào bàn nội các của Nga thì chỉ có một người đưa ra những quyết định then chốt về đất nước - Tổng thống Putin.

Ở nước Nga hiện đại, toàn bộ hệ thống chính trị được xây dựng xoay quanh ông Putin. Điều này đáng để lưu ý khi xem xét ai sẽ nắm quyền và ai sẽ rời chức vụ trong chính phủ Nga. Chính sách trung ương khó có khả năng thay đổi.

Thứ hai, xét cho cùng, cải tổ là một điều hiếm thấy ở Nga, ít nhất là đối với những chính trị gia nổi bật nhất.

Hãy lấy ông Sergei Lavrov, ngoại trưởng kỳ cựu của Nga làm ví dụ. Ông Lavrov đã làm Bộ trưởng Ngoại giao được 20 năm, còn ông ông Sergei Shoigu đã giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng được 12 năm (trong thời gian đó, Vương quốc Anh đã có tới 6 Bộ trưởng Quốc phòng).

Thứ ba, ông Shoigu được coi là nhân vật thân cận của Tổng thống Putin.

Thân với ông Putin, đi câu cá, đi săn, thậm chí còn đi hái nấm cùng nhau, nhưng không việc nào trong số đó đảm bảo ông Shoigu giữ được chiếc ghế của mình.

Dù không còn giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng, ông Shoigu cũng không bị coi là người thừa. Ông sẽ đứng đầu Hội đồng An ninh Nga thay cho ông Nikolai Patrushev có tư tưởng diều hâu.

Nhưng sự kiện này trông không có vẻ như một màn thăng chức.

Chụp lại hình ảnh, Ông Putin và ông Shoigu từng đi câu cá cùng nhau trong khoảng thời gian chưa nhiều rối ren. AFP

Nhưng nó không hoàn toàn gây ngạc nhiên.

Có rất nhiều tin đồn rằng ông Sergei Shoigu có thể bị gạt ra rìa. Một trong những cấp phó của ông, Timur Ivanov, gần đây đã bị bắt vì tội tham nhũng.

Hơn nữa, việc thay ông Shoigu bằng một nhà kinh tế là điều hợp lý nếu xét đến số tiền khổng lồ mà chính quyền Nga đã đổ vào cuộc chiến ở Ukraine.

Chi tiêu quốc phòng ở Nga đã tăng lên tới khoảng 7% GDP. Càng ngày càng có cảm giác là nền kinh tế Nga đang bị đặt vào tình trạng chiến tranh.

Cho nên có một người Bộ trưởng Quốc phòng hiểu biết về tài chính, lập kế hoạch kinh tế hiệu quả - và cũng không liên quan đến các cáo buộc tham nhũng đang bị điều tra hiện tại - là hợp lý.

Nhưng điều thú vị là ông Putin đã chọn thời điểm này để thực hiện sự thay đổi. Ông Putin đã đứng về phía ông Shoigu năm 2022 khi Nga đang gặp thất bại trên chiến trường Ukraine.

Nhà lãnh đạo Nga cũng đứng về phía ông Shoigu năm 2023 trong khi ông này có mâu thuẫn công khai với cố chỉ huy tập đoàn lính đánh thuê Wagner, Yevgeny Prigozhin, người đã cáo buộc ông Shoigu tham nhũng và yêu cầu sa thải ông.

Giờ đây, khi Nga tuyên bố đã nắm thế chủ động trên chiến trường thì người đứng đầu Điện Kremlin lại thay thế Bộ trưởng Quốc phòng. Điều đó một lần nữa cho thấy Tổng thống Vladimir Putin không thích hành động áp lực. Ông Putin đưa ra quyết định vào thời điểm ông ta lựa chọn.

Chụp lại hình ảnh, Ông Putin nhậm chức tại Điện Kremlin vào ngày 7/5, đánh dấu nhiệm kỳ thứ 5 ông lãnh đạo nước Nga

Vì sao ông Putin đang quyền lực hơn bao giờ hết?

Tổng thống Putin đã bước vào được nhiệm kỳ tổng thống thứ năm với tỷ lệ phiếu bầu kỷ lục 87% trong cuộc bầu cử hồi tháng Ba, mở đường cho ông lãnh đạo đất nước ít nhất cho đến năm 2030.

Trong bài phát biểu sau khi có kết quả bầu cử, ông Putin nói rằng chiến thắng của mình sẽ tạo điều kiện để nước Nga thịnh vượng bằng cách trở nên "mạnh mẽ hơn và hiệu quả hơn".

Ông Putin, 71 tuổi, người lần đầu tiên trở thành tổng thống vào năm 1999 - là nhà lãnh đạo tại nhiệm lâu nhất của Nga kể từ thời Joseph Stalin, và giờ đây có thể vượt qua kỷ lục của nhà độc tài Liên Xô này.

Mặc dù rất nhiều binh lính Nga đã chết trong cuộc chiến hiện đã bước sang năm thứ ba ở Ukraine và Nga bị phương Tây cô lập, có ba lý do khiến Putin được cho là quyền lực hơn bao giờ hết.

• 'Kiểm duyệt và loại bỏ bất đồng chính kiến'

“Ông Putin biết cách ngăn chặn mọi hình thức thảo luận chính trị trong nước, và đã loại bỏ được các đối thủ chính trị của mình”, Andrei Soldatov, một nhà báo người Nga đang sống lưu vong ở London giải thích.

Những mối đe dọa thực sự đối với vị trí của Tổng thống Putin đã bị bỏ tù, bị tiêu diệt hoặc bị loại bỏ theo một cách nào đó, mặc dù Điện Kremlin phủ nhận mọi liên quan.

Chỉ một tháng trước khi cuộc bầu cử 2024 bắt đầu, đối thủ mạnh nhất của ông Putin, Alexei Navalny, 47 tuổi, đã chết trong trại giam nằm gần Vành đai Bắc Cực.

Năm ngoái, thủ lĩnh của tập đoàn đánh thuê tư nhân Wagner, Yevgeny Prigozhin, đã chết trong một vụ tai nạn máy bay chỉ vài tháng sau một âm mưu "nổi loạn" kịch tính.

Năm 2015, một nhà phê bình và chính trị gia cứng rắn, Boris Nemtsov, đã bị bắn chết trên một cây cầu gần Điện Kremlin.

Năm 2006, một nhà báo chỉ trích kịch liệt cuộc chiến ở Chechnya, Anna Politkovskaya, được phát hiện bị bắn chết trong một căn hộ ở Moscow.

“Thật đáng sợ khi sống ở một đất nước nơi có các nhà báo bị giết, các chính trị gia và nhà hoạt động bị giết và bỏ tù”, ông Soldatov nói.

Ông Putin cũng đã cố kiểm soát việc bất đồng quan điểm trong dân chúng. Kể từ năm 2022, sau cuộc xâm lược Ukraine, Điện Kremlin đã đưa ra luật kiểm duyệt mới nhằm trấn áp tư tưởng chống chính phủ, với những tội danh mới như "làm mất uy tín của quân đội Nga" có thể bị phạt tới 5 năm tù.

Chụp lại hình ảnh, Được coi là người chỉ trích Tổng thống Vladimir Putin gay gắt nhất, ông Alexei Navalny, đã chết đột ngột trong nhà tù ở Vành đai Bắc Cực hồi tháng 2/2024

• Cuộc chiến ở Ukraine

Trong cuộc họp báo sau khi tái đắc cử, Tổng thống Putin tuyên bố sẽ tiếp tục tấn công Ukraine.

Hiện đã bước sang năm thứ ba, cuộc chiến này không còn là một chiến thắng nhanh như nhiều người ở Nga mong đợi, nhưng Tiến sĩ Ekaterina Schulmann, một nhà khoa học chính trị người Nga tại Berlin, cho rằng ông Putin đang lợi dụng cuộc chiến để làm lợi cho mình.

“Khi bắt đầu, dự kiến cuộc chiến sẽ diến ra giống như mô hình Crimea với quy mô lớn hơn, nhưng rõ ràng cái điện Kremlin gọi là “chiến dịch quân sự đặc biệt” không ngắn hay không đổ máu, mà nó ảnh hưởng đến cách người Nga nhìn nhận về bản thân họ, về thế giới bên ngoài và nhà lãnh đạo của mình,” bà nói.

Nhà báo Soldatov đồng tình và tin rằng với sự ủng hộ cho cuộc chiến ở Nga đang giảm sút, Putin đã thay đổi giọng điệu.

“Bây giờ đây không còn là cuộc chiến với Ukraine mà thay vào đó là cuộc chiến với phương Tây, và điều này khiến nhiều người Nga cảm thấy tự hào vì quân đội của họ không chỉ tấn công một nước nhỏ mà thay vào đó vẫn trong cuộc chiến chống lại một đối thủ lớn hơn nhiều," ông phân tích.

Trong bài phát biểu thường niên trước người dân vào ngày 29/2, ông Putin cảnh báo phương Tây không nên gửi quân tới Ukraine và nói rằng Nga cần tăng cường phòng thủ khi Thụy Điển và Phần Lan gia nhập NATO.

Chụp lại hình ảnh, Cuộc chiến Ukraine-Nga đã bước sang năm thứ ba

• Nền kinh tế Nga đang phát triển

Bất chấp mức độ trừng phạt chưa từng có đối với Nga sau khi nước này xâm lược Ukraine, quốc gia này đã khiến nhiều nhà kinh tế choáng váng khi trở thành nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất ở châu Âu.

Phóng viên kinh doanh của BBC Tiếng Nga, Alexey Kalmykov, cho biết: “Nền kinh tế đang vận hành tốt, xét trên mọi khía cạnh, và đã khiến ông Putin được lòng dân vì một lần nữa ông thể hiện mình là người đã thách thức phương Tây trong cuộc tấn công lớn vào nền kinh tế Nga”.

Thay vì rơi vào suy thoái như nhiều người dự đoán, nền kinh tế Nga đã tăng trưởng 2,6% theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), bất chấp các lệnh trừng phạt của phương Tây, bao gồm việc đóng băng khối tài sản trị giá 300 tỷ USD.

Nhưng những biện pháp trừng phạt này chưa được áp dụng trên toàn cầu, khiến Nga có thể giao thương tự do với các nước như Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil trong khi các quốc gia láng giềng, bao gồm Kazakhstan và Armenia, đang giúp Nga lách các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Tiến sĩ Schulmann cho biết mặc dù hàng hóa “có giá cao gấp bốn lần” so với trước đây nhưng luôn sẵn có, điều mà bà đánh giá là quan trọng hơn.

"Người Nga đã quen với việc giá cả tăng cao. Nỗi lo sợ chính của người Nga không phải là lạm phát mà là thâm hụt. Thiếu hàng hóa trên kệ là nỗi kinh hoàng cuối thời Xô Viết".

Chụp lại hình ảnh, Kinh tế Nga đang phát triển ổn định dù chịu áp lực từ các lệnh trừng phạt và ngày càng ít phụ thuộc vào xuất khẩu dầu và khí đốt

Mặc dù ông Putin dường như quyền lực hơn bao giờ hết nhưng Tiến sĩ Schulmann cảnh báo rằng điều này cuối cùng cũng phải chấm dứt.

Nhờ sửa đổi hiến pháp Nga năm 2020 trong cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc, ông Putin được phép phục vụ ít nhất hai nhiệm kỳ sáu năm nữa, điều này có thể khiến ông trở thành tổng thống cho đến năm 2036 - khi đó ông sẽ 83 tuổi.

“Tôi không nghĩ rằng khả năng ông Putin nghỉ hưu là có thể xảy ra”, bà nói. “Lý tưởng nhất là ông ấy cần phải qua đời trong lúc tại vị và được kế nhiệm bởi những người có cùng tư duy chuyên quyền”.

Nhưng bà cũng cho rằng kịch bản đó có thể không xảy ra. Chuyên gia này nói rằng hệ thống của Nga đang "lão hóa" và "được lãnh đạo bởi một người không ngày càng trẻ hơn, mạnh mẽ hơn hay kiên cường hơn", đồng thời kết luận tất cả "sự ổn định tập trung vào một người" mà "không thể sống mãi".

Chuyến thăm Việt Nam

Reuters cuối tuần rồi đưa tin Bộ Ngoại giao Việt Nam đã hoãn cuộc họp vào tuần tới với một quan chức hàng đầu của EU, làm gia tăng thêm nhận định về khả năng Tổng thống Nga Vladimir Putin có thể đến Hà Nội trong những ngày sắp tới.

Chuyến đi của ông David O'Sullivan, đặc phái viên chuyên về các lệnh trừng phạt của EU đến Việt Nam vào các ngày 13-14/5 đã bị hoãn với lý do "các nhà lãnh đạo [Việt Nam] quá bận để gặp ông".

Các nguồn tin ngoại giao nói với Reuters rằng sự trì hoãn này có thể liên quan đến việc chuẩn bị cho chuyến thăm có thể sắp diễn ra của Tổng thống Nga Putin đến Hà Nội.

Điện Kremlin và Bộ Ngoại giao Trung Quốc vừa thông tin về việc Tổng thống Nga Vladimir Putin thăm Bắc Kinh vào ngày 16-17/5.

Hiện đã có nhận định cho rằng ông Putin có thể đến Việt Nam nhân chuyến đi Trung Quốc trong tuần sau.

Chuyến thăm Trung Quốc sẽ là chuyến công du nước ngoài đầu tiên của nhà lãnh đạo Nga sau khi nhậm chức nhiệm kỳ mới.

Trong chưa đầy một năm qua, Việt Nam đã hai lần mời ông Putin, mới đây là lời mời từ Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng và trước đó là ông Võ Văn Thưởng khi còn làm chủ tịch nước hồi tháng 10/2023.

Trong cả hai lần ông Putin đều "vui vẻ nhận lời" và "sớm đến thăm Việt Nam".

Chụp lại hình ảnh, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại thành phố Sochi (Nga) năm 2014. GETTY IMAGES

Ông Putin bị Tòa án Hình sự Quốc tế (International Criminal Court - ICC) phát lệnh truy nã vào tháng 3/2023 vì liên quan đến các tội ác chiến tranh, bao gồm cả việc bắt nhiều trẻ em từ Ukraine đưa về Nga.

Từ thời điểm đó, ông Putin đã công du đến các nước không phải là thành viên của ICC.

Việt Nam hiện không phải là thành viên của ICC, nên ông Putin sẽ không bị bắt theo lệnh truy nã của ICC nếu công du đến đây.

Vị tổng thống Nga từng công du Việt Nam vào các năm 2001, 2006, 2013, 2017.

Việt Nam nằm trong số ít quốc gia bao gồm Bắc Hàn, Trung Quốc... có lãnh đạo "nhiệt liệt chúc mừng" ông Putin tái đắc cử để bước vào nhiệm kỳ 5 tổng thống Nga trong cuộc bầu cử bị phương Tây chỉ trích là "giả hiệu".

Reuters: Tàu hàng Nga bị nghi vận chuyển vũ khí Nga-Triều neo đậu ở Trung Quốc

25/04/2024 Reuters - VOA

Một con tàu, được RUSI xác định là tàu chở hàng Angara đã đăng ký của Triều Tiên, được nhìn thấy cập cảng cùng với một tàu lớn hơn tại cầu cảng của Công ty đóng tàu Châu Sơn Hâm Á ở Trung Quốc ngày 11/22/2024 qua ảnh vệ tinh.

Trung Quốc đang cho neo đậu cho một tàu chở hàng Nga bị Mỹ trừng phạt có liên quan đến việc Triều Tiên chuyển vũ khí cho Nga, theo hình ảnh vệ tinh mà Reuters có được, trong bối cảnh Mỹ ngày càng lo ngại về việc Bắc Kinh ủng hộ cuộc chiến của Moscow ở Ukraine.

Viện nghiên cứu Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI) cho biết tàu Angara của Nga, kể từ tháng 8 năm 2023 đã vận chuyển đến các cảng của Nga hàng nghìn container bị nghi là chứa đạn dược của Triều Tiên, đã neo đậu tại một xưởng đóng tàu của Trung Quốc ở phía đông tỉnh Chiết Giang kể từ tháng 2 năm nay.

Sự hiện diện của con tàu tại cảng Trung Quốc nhấn mạnh những thách thức mà Hoa Kỳ và các đồng minh phải đối mặt khi họ tìm cách ngăn chặn sự hỗ trợ quân sự và kinh tế của Bắc Kinh cho Nga.

Với việc Ukraine đang bị Nga tấn công trở lại trong lúc thiếu đạn dược, các quan chức Mỹ ngày càng đưa ra những cảnh báo rõ ràng về điều mà họ cho là sự giúp đỡ của Trung Quốc trong việc củng cố lại quân đội Nga sau những thất bại ban đầu trong cuộc chiến Ukraine.

Sự hỗ trợ đó dự kiến sẽ đứng đầu chương trình nghị sự trong tuần này khi Ngoại trưởng Antony Blinken đến thăm Bắc Kinh.

Người đứng thứ hai của Bộ Ngoại giao Mỹ, Kurt Campbell, cho biết trong tháng này rằng Washington sẽ không "ngồi yên" nếu Bắc Kinh tăng cường ủng hộ Moscow.

Một người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết họ đã biết từ “các báo cáo nguồn mở, đáng tin cậy” rằng tàu Angara hiện đang neo đậu tại một cảng Trung Quốc và đã nêu vấn đề này với chính quyền Trung Quốc.

“Chúng tôi kêu gọi tất cả các quốc gia thành viên thực hiện nghĩa vụ của mình theo UNSCR 2397”, người phát ngôn nói, đề cập đến nghị quyết của Liên hợp quốc về hạn chế thương mại với Triều Tiên và yêu cầu các quốc gia Liên hợp quốc hủy đăng ký bất kỳ tàu nào liên quan đến các hoạt động bất hợp pháp.

“Khi Ngoại trưởng Blinken gặp những người đồng cấp Trung Quốc trong tuần này, ông ấy sẽ nói đến một loạt mối quan ngại, bao gồm cả cuộc chiến của Nga chống lại Ukraine và mối quan hệ Nga-Triều Tiên,” người phát ngôn cho biết.

Hình ảnh vệ tinh mà RUSI thu được trong những tháng gần đây từ các công ty, trong đó có Planet Labs PBC – công ty chuyên cung cấp hình ảnh vệ tinh về trái đất có trụ sở tại San Francisco, cho thấy tàu Angara neo đậu tại Nhà máy đóng tàu Châu Sơn Hâm Á ở Chiết Giang. Trang web của hãng cho biết đây là công ty sửa chữa tàu tư nhân lớn nhất Trung Quốc.

Con tàu được xác định nhờ bộ phát đáp của hệ thống nhận dạng tự động (AIS) đã được bật lên trong thời gian ngắn, có thể vì lý do an toàn, khi đang di chuyển trên đoạn eo biển đông đúc trên đường đến Trung Quốc.

Theo RUSI, trước khi đến Trung Quốc vào ngày 9/2, dường như để sửa chữa hoặc bảo trì, tàu Angara đã cập cảng Triều Tiên và Nga vào tháng 1 và tắt bộ phát đáp. Nó lại tắt ngay sau khi đến Trung Quốc.

Ít nhất 11 chuyến giao hàng đến Nga

Con tàu, bị Mỹ chế tài vào tháng 5/2022, đã thực hiện ít nhất 11 chuyến giao hàng giữa cảng Rajin của Triều Tiên và các cảng của Nga từ tháng 8/2023, theo RUSI. Viện nghiên cứu này đang theo dõi hoạt động của con tàu như một phần của dự án sử dụng dữ liệu nguồn mở để giám sát các mạng lưới trốn tránh lệnh trừng phạt đối với Triều Tiên.

Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington nói rằng họ không biết các chi tiết liên quan đến Angara, nhưng Trung Quốc “luôn phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương và quyền tài phán dài hạn không có cơ sở trong luật pháp quốc tế hoặc ủy quyền của Hội đồng Bảo an”.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng cho biết họ không có thông tin gì về vấn đề này.

Mỹ và hàng chục quốc gia khác hồi đầu năm nay cho biết việc chuyển vũ khí của Triều Tiên sang Nga vi phạm “rõ ràng” nhiều nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Ông Joseph Byrne, một nhà nghiên cứu của RUSI, cho biết chính phủ Trung Quốc nên biết rằng con tàu bị Mỹ trừng phạt đã cập cảng tại xưởng đóng tàu của họ.

“Nếu họ để (tàu Angara) rời cảng mà không được kiểm tra và mới được sửa chữa, thì điều đó cho thấy Trung Quốc có thể sẽ không có bất kỳ hành động nào đối với các tàu này của Nga”, ông Byrne nói.

Washington đã nhiều lần yêu cầu Trung Quốc không hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Moscow kể từ khi Nga xâm lược toàn diện Ukraine vào tháng 2/2022. Nga khởi động cuộc chiến chỉ vài tuần sau khi Tổng thống Vladimir Putin và Chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố “quan hệ đối tác không giới hạn”.

Tuần trước, Ngoại trưởng Blinken đã chỉ trích sự hỗ trợ của Trung Quốc cho ngành công nghiệp quốc phòng của Nga, nói rằng Bắc Kinh hiện là nhà cung cấp chính cho cuộc chiến của Moscow ở Ukraine qua việc cung cấp các bộ phận vũ khí quan trọng cho Nga.

Bộ Ngoại giao Nga và Nhà máy đóng tàu Châu Sơn Hâm Á không trả lời yêu cầu bình luận liên quan đến tàu Angara.

Trang web của công ty cho biết khách hàng của họ đến từ khắp châu Á, châu Âu và Mỹ và họ có “sự hợp tác chiến lược” với các công ty vận tải toàn cầu, bao gồm Maersk và Evergreen Marine Corp của Đài Loan, cũng như quan hệ đối tác với các công ty công nghệ châu Âu.

Cả Nga và Triều Tiên đều nhiều lần bác bỏ những lời chỉ trích về cáo buộc chuyển giao vũ khí. Moscow cho biết họ sẽ phát triển quan hệ với bất kỳ đối tác nào mà họ muốn và sự hợp tác của họ với Bình Nhưỡng không trái với các thỏa thuận quốc tế.

Ông Campbell phát biểu tại một sự kiện ở Washington hôm 22/4 rằng mối quan hệ đối tác ngày càng tăng giữa Trung Quốc và Triều Tiên với Nga là "trái ngược" với lợi ích an ninh của Mỹ ở châu Âu và Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Phóng sự Ukraine: Khi quê nhà trở thành tiền tuyến

11.4.2024 - Cù Tuấn

Cù Tuấn biên dịch phóng sự của New York Times.

Tóm tắt: Khi chiến tranh tràn qua miền nam và miền đông Ukraine, phần lớn dân chúng đã bỏ chạy. Nhưng những cư dân khác chỉ thu mình lại, họ không thể - hoặc không muốn - rời đi.

Hai năm sau khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine, các cuộc đấu pháo, không kích và giao tranh ác liệt hàng giờ ở phía đông và phía nam đất nước đã biến chiến tuyến dài hơn 600 dặm thành một biên giới đầy sứt sẹo. Các ngôi nhà gần chiến tuyến trở thành không thể ở được trong nhiều năm, nếu không muốn nói là nhiều thập kỷ. Làng và các thị trấn bị phá hủy. Các cánh đồng bị gài mìn. Những con đường hầu như không thể nhận ra được nữa.

Nhưng bám vào đống đổ nát của nhà cửa, quê hương là những cư dân không chịu rời đi. Được những tình nguyện viên cung cấp viện trợ và bản năng sinh tồn dày dặn trong chiến đấu của chính họ, họ tiếp tục cuộc sống của mình trong một thử thách không ngừng nghỉ về sức chịu đựng. Lý do họ ở lại là rất nhiều: để chăm sóc các thành viên khuyết tật trong gia đình, chăm sóc thú cưng hoặc gia súc hoặc đơn giản hơn là tình yêu quê hương của họ.

Nhưng ở những khu vực nơi tiếng đạn pháo nổ ran mỗi ngày, chiến tranh không bao giờ xa vời.

Tại thành phố cảng Kherson phía nam và những ngôi làng xung quanh, người dân đã phải chịu đựng nhiều tháng bị Nga chiếm đóng, với một mùa đông lạnh giá không có điện và những loạt đạn pháo không ngừng nghỉ.

Một số người đã rời đi sau lần chiếm đóng đầu tiên của Nga và quay trở lại vào tháng 11 năm 2022, sau khi quân đội Ukraine chiếm lại thành phố, nhưng các cuộc sơ tán hàng tuần vẫn tiếp tục. Dân số hiện tại của Kherson là khoảng 60.000 người. Trước chiến tranh, số người sống ở Kherson là gần gấp năm lần con số trên.

Cách Kherson hàng trăm dặm về phía đông, là vùng Donetsk của Ukraine, một dải đất được xác định bởi những ngọn đồi nhấp nhô và những đống xỉ từ các mỏ than rải rác khắp nơi. Bất chấp dư âm của chiến tranh, các mỏ than trong khu vực vẫn tiếp tục hoạt động như cũ kể từ thế kỷ 19.

Sâu trong một khu mỏ gần thành phố Pokrovsk, cách mặt trận 21 dặm, Volodymyr Kyrylov luôn nghĩ về cuộc chiến mặc dù ông không còn nghe thấy tiếng pháo kích ở độ sâu 600m dưới mặt đất.

“Làm sao tôi có thể quên được cuộc chiến khi làm việc dưới mỏ than sâu dưới đất, nếu tôi có gia đình, các con và mẹ tôi đang đơn độc ở phía trên?” anh nói. “Tôi cố gắng hoàn thành công việc của mình nhanh nhất có thể rồi quay trở lại mặt đất và gọi điện để xem gia đình ra sao.”

Ở phía bắc gần Kharkov, cách tiền tuyến sáu dặm, người dân sống trong tầm bắn của đạn pháo sát thương của Nga. Mùa thu năm ngoái, Halyna Stychnykh, 78 tuổi, đã đợi đội hành động Chữ thập đỏ trước nhà bà ở làng Iziumske. Mặc chiếc áo khoác dày, bà ôm chặt chiếc phong bì đựng tài liệu cá nhân.

Khi chiến tranh đang cận kề, bà đã đưa ra một quyết định mà một số người Ukraine sống giữa làn đạn vẫn chưa thể thực hiện được: đó là rời đi. “Chúng tôi mang theo bốn chiếc túi,” bà Stychnykh nói về ngày bà chạy trốn khỏi thị trấn đã là quê hương của bà suốt 50 năm. “Chúng tôi chỉ mang theo quần áo. Mọi thứ khác đều bị bỏ lại phía sau.”

Binh lính Ukraine gọi một số thường dân vẫn còn cố ở lại, mà có thể được nhìn thấy qua khe hở của xe bọc thép và đường hào, là “những người chờ đợi”. Cụm từ này được coi là nhằm đào bới khả năng những cư dân cô đơn này thực sự đang chờ đợi quân đội Nga tiến đến.

Ở miền nam Ukraine, nơi hy vọng về một cuộc phản công của Ukraine đã thất bại, tiền tuyến chỉ cách thị trấn Huliaipole bốn dặm. Khoảng 1.500 cư dân vẫn còn ở lại, và vào một ngày lạnh giá cuối năm ngoái, Halyna Lyushanska, 79 tuổi, là bệnh nhân duy nhất tại bệnh viện tồi tàn của thị trấn.

Bà Lyushanska cho biết thu nhập duy nhất của bà là lương hưu, khoảng 100 USD một tháng. Bà từng làm việc ở một trang trại ngựa, nhưng giờ đây bà và cô con gái 50 tuổi, người chăm sóc bà, đã mất hầu hết động vật và gia súc. Không muốn rời đi, họ bất đắc dĩ phải nhờ đến sự hỗ trợ từ chính phủ và các tình nguyện viên để có thể giữ ấm.

“Thị trưởng đã hứa cung cấp pallet để chúng tôi sưởi ấm trong mùa đông,” bà nói từ giường bệnh. Bà nói, các quan chức luôn hứa viện trợ nhưng “Tôi chưa bao giờ mong đợi bất kỳ sự giúp đỡ nào; Tôi biết đó chỉ là lời nói dối.”

Khi cuộc chiến ở Ukraine bước sang năm thứ ba, bà Lyushanska biết rằng cuộc sống hàng ngày của bà và của những thường dân khác, những người vẫn ở sát tiền tuyến, sẽ chỉ ngày càng tuyệt vọng hơn.

Nhưng người dân cho biết, dù kéo dài bao lâu, dù có bao nhiêu quả đạn pháo được bắn, dù có bao nhiêu mùa đông lạnh giá trôi qua, vẫn sẽ luôn có những người ở lại, bám trụ với ngôi nhà của họ.

Hình ảnh:

1: Các binh sĩ Ukraine cùng Lữ đoàn 66 ngồi trên xe bọc thép tại một địa điểm không được tiết lộ gần tiền tuyến ở khu vực Donetsk.

2: Các binh sĩ trong cuộc tập trận huấn luyện bộ binh tại một địa điểm không được tiết lộ gần tiền tuyến ở khu vực Donetsk. Khu vực này vẫn còn có một số thường dân Ukraine sinh sống.

3: Hành khách tại nhà ga ở Kherson chờ lên tàu đi tới miền Tây Ukraine.

4: Chiếc đồng hồ báo thức nằm trên bàn cạnh giường ngủ, âm thầm đánh dấu thời điểm tên lửa bắn vào nhà.

5: Một đoàn xe buýt chở thợ mỏ đang chờ được vận chuyển đến địa điểm làm việc nơi họ làm việc dưới lòng đất.

6: Những mỏ như ở Pokrovsk vẫn tiếp tục hoạt động ở Ukraine, ngay cả khi chiến tranh đang hoành hành trên mặt đất.

7: Halyna Stychnykh, 78 tuổi và con trai 47 tuổi của bà, Serhiy, rời nhà ở Kharkiv vào mùa thu năm ngoái.

8: Liudmyla Hryasnova, 48 tuổi, và hai con trai, Serhii và Viacheslav, tại nhà của họ ở thị trấn khai thác mỏ Novohrodivka. Thị trấn này chỉ cách mặt trận Ukraine khoảng 10 dặm vào tháng 11.

9: Dân làng chở củi dọc một con phố ở làng Dobropillia, vùng Zaporizhzhia của Ukraine.

10: Halyna Lyushanska, 79 tuổi, đang được điều trị bệnh viêm phổi tại bệnh viện ở Huliaipole, miền nam Ukraine.

CQ - 2 - Chiến tranh Nga-Ukraine - Chiến tranh sang năm thứ 3 : Ukraina chuyển sang thế thủ

Đăng ngày: 24/02/2024 - 10:58

RFI

Ngày 24/02/2024, Ukraina khẳng định sẽ chiến thắng « màn đêm » Nga đúng ngày kỉ niệm tròn hai năm tổng thống Putin ra lệnh mở « chiến dịch quân sự đặc biệt » và tự tin chiếm Kiev chỉ trong vài ngày. Bước sang năm thứ ba chiến tranh, Ukraina bị suy yếu trên mặt trận miền đông và nam sau thất bại của chiến dịch phản công mùa hè 2023. Nga hiện vẫn chiếm khoảng 17% diện tích của Ukraina.

Lính Ukraina chuẩn bị vũ khí trong một buổi thao dượt quân sự gần chiến tuyến ở Donetsk, ngày 23/02/2024. AFP - ANATOLII STEPANOV

Kiev đang phải đối phó với lực lượng Nga được củng cố nhờ chuyển sang nền kinh tế chiến tranh. Quân Nga gặm nhấm từng mảnh đất ở miền đông. Sau khi quyết định rút hết quân khỏi Avdiivka ngày 17/02, Kiev hiện coi Mariinka là « điểm nóng ». Trong khi đó, quân đội Ukraina phàn nàn về thiếu lực lượng, đạn pháo và trang thiết bị phòng không.

Trong những ngày qua, các đồng minh phương Tây không ngừng thông báo viện trợ cho Ukraina, tuy nhiên, khoản viện trợ lớn nhất mà Kiev cần vẫn bị chặn ở Hạ Viện Mỹ. Khi tiếp thủ tướng Đan Mạch tại Lviv ngày 23/02, tổng thống Zelensky gián tiếp chỉ trích Hạ Viện Mỹ : « Điều quan trọng là mọi quyết định (về giao vũ khí) được đưa ra kịp thời. Tôi nghĩ đó là điều ưu tiên ».

Tuy nhiên, gần 70% người dân Ukraina, được đài truyền hình Nhật NHK và cơ quan nghiên cứu Rating Group (tại Kiev) thăm dò ý kiến, cho rằng Ukraina phải tiếp tục đẩy lùi cuộc xâm lược Nga, lấy lại những vùng lãnh thổ bị chiếm. Khi được AFP đặt câu hỏi, nhiều người dân ở Kiev cho biết vẫn kiên quyết chiến thắng kẻ xâm lược. Thủ đô của Ukraina trải qua một mùa đông ổn hơn so với năm ngoái. Trả lời đài RFI sáng 24/02, đô trưởng Kiev Vitali Klitschoko cho biết :

« Năm ngoái (2023) thực sự là khó khăn. Chúng tôi thiếu điện trầm trọng vì Nga oanh kích các công trình hạ tầng. Năm nay, tôi cảm ơn các đồng minh của Ukraina đã cung cấp cho chúng tôi nhiều hệ thống phòng không hiện đại. Gần như mỗi đợt oanh kích bằng drone, tên lửa nhắm vào Kiev, đều bị vô hiệu hóa.

Nhưng tình hình vẫn phức tạp. Năm ngoái, còi báo động vang lên hơn 800 lần ở Kiev. Trên tổng số 12 tháng, người dân đã phải trốn trong boong-ke hay dưới hầm trú ẩn mất tổng cộng 1 tháng. Hiện giờ thành phố được bảo vệ tốt hơn, người dân đã trở lại. Trước chiến tranh, có 3,8 triệu người sống ở Kiev. Hiện giờ có 3,5 triệu nhưng đừng quên là trong số này có khoảng 400.000 người di cư từ miền đông và nam Ukraina ».

Còn tại thành phố Kharkiv, cuộc sống cũng dần quay trở lại. Từ Kharkiv, thông tín viên RFI Emmanuelle Chaze cho biết thêm thông tin :

"Kharkiv là thành phố đầu tiên bị tấn công trong cuộc xâm lược này, và thực tế vẫn đang tiếp tục bị tấn công. Nhưng đến giờ, thành phố vẫn chưa bao giờ rơi vào tay quân Nga. Kharkiv, thành phố lớn thứ hai ở Ukraina trước cuộc xâm lược, đã vắng bóng cư dân vào năm 2022. Nơi đây giống như một thị trấn ma. Trong chuyến thăm đầu tiên của tôi, tôi có thể nhận thấy rằng cuộc sống đã thay đổi rất nhiều kể từ đó, xin nhắc lại rằng vào tháng 9 năm 2022, toàn bộ vùng Kharkiv đã được quân đội Ukraina giải phóng.

Năm 2023 kéo theo rất nhiều vụ đánh bom, nhất là vào các cơ sở hạ tầng năng lượng và cơ sở hạ tầng chiến lược. Những vụ đánh bom này lại tiếp tục gia tăng vào tháng giêng năm nay, tuy nhiên cư dân đã trở về và cuộc sống đã dần quay trở lại với thành phố này, nơi vẫn luôn kháng cự, ngay cả khi tình hình ở phía đông đất nước, chỉ cách Kharkiv vài giờ lái xe, vẫn luôn rất căng thẳng.

Vẫn về tình hình chiến sự ở Ukraina, từ hôm qua đến sáng nay, lực lượng Không quân Ukraina tuyên bố đã bắn hạ một máy bay do thám A-50U của Nga trên biển Azov cùng với 12 drone và 2 trong số 3 tên lửa Kh-59 được quân đội Nga phóng đi trong đêm.

CQ - 2 - Chiến tranh Nga-Ukraine - Sau hai năm xâm lược Ukraina, đã đến lúc phương Tây buộc Putin phải trả giá

Đăng ngày: 24/02/2024 - 23:26

RFI

Đúng hai năm sau khi quân Nga đổ sang cuộc xâm lăng Ukraina ngày 24/02/2022, các tuần báo đều dành rất nhiều giấy mực cho cuộc chiến tranh ác liệt nhất tại châu Âu kể từ khi Đệ nhị Thế chiến kết thúc.

Một phụ nữ Ukraina cầm nến trong cuộc biểu tình ở Budapest (Hungary) kỷ niệm hai năm ngày Nga xâm lược Ukraina, 24/02/2024. AP - Denes Erdos

Trên trang bìa L’Express là một khuôn mặt vừa giống Putin vừa giống Stalin nhô lên trên một tờ giấy bạc Nga, với dòng tít lớn « Hãy buộc Putin phải trả giá ». Courrier International đăng hình vẽ một người lính ba lô trên lưng và khẩu súng trên tay đang tiến lên phía trước « Châu Âu trên ngưỡng cửa chiến tranh ». Trang nhất của The Economist dành cho bức hình vẽ Vladimir Putin đang dùng ống dòm quan sát, bên cạnh là một người đang quay lưng lại, chạy tít « Châu Âu có sẵn sàng chưa ? ». Le Point tố cáo « Từ Stalin tới Putin : Những người Pháp phục vụ cho Matxcơva ».

Cuộc xâm lăng Ukraina làm đảo lộn cả thế giới

Nhìn lại hai năm qua, Courrier International dịch bài viết của tờ El País ở Tây Ban Nha phân tích « Chiến tranh ở Ukraina đã làm thay đổi thế giới ra sao ». Bằng tác động domino, cuộc chiến đã làm đảo lộn nhiều xã hội, các nền kinh tế và thế thăng bằng ngoại giao trên toàn cầu.Ngày 24/02/2022, thế hệ trẻ châu Âu bỗng thức giấc với những hình ảnh các thành phố bị oanh tạc, những đoàn xe tăng dài vô tận, hàng loạt binh lính tiến lên, thường dân bị thảm sát, những hầm trú ẩn đầy các gia đình, những hàng dài người tị nạn, người bị thương trong bệnh viện…

Ba thập niên qua cũng đã có những cuộc chiến như ở Balkan và ở ngay Donbass nhưng chỉ giới hạn, những vụ khủng bố, những trận đánh du kích…Nhưng sự kiện vừa mới mẻ vừa quen thuộc này bỗng dưng như vừa ra khỏi màn ảnh truyền hình, xi-nê ; và là một cuộc chiến tranh cường độ cao với sự góp sức của công nghệ. Một cuộc chiến huy động toàn xã hội, hai quốc gia đối đầu, tiêu hủy những mạng sống, tài sản và cả tương lai. Con quái vật chiến tranh làm sững sờ những thế hệ trẻ châu Âu sinh ra vào thời hậu chiến, đã quen giao phó an ninh cho Mỹ, được Nhà nước phúc lợi bảo bọc, sống an bình trong việc xây dựng nền kinh tế thịnh vượng và cuộc sống tiện nghi. Họ quên mất cái giá máu mà những người trẻ đã phải trả cho đến tận năm 1945.

Những kẻ đã dựng dậy bóng ma chiến tranh ngỡ rằng sẽ nhanh chóng vô hiệu hóa quân đội Ukraina, lật đổ chính phủ Zelensky để thay bằng một chính quyền bù nhìn. Nhưng kẻ học đòi làm phù thủy đã phải ngạc nhiên với diễn biến sau đó, hàng trăm tài phiệt Nga phải vội vã bỏ chạy quân đội của cường quốc nguyên tử Nga gây thất vọng trong khi Liên Hiệp Quốc tê liệt với quyền phủ quyết của Matxcơva. El País cho rằng không chỉ là cuộc xâm lược, mà còn là sự đối đầu giữa hai quan điểm về trật tự quốc tế. Một bên dựa trên ngoại giao, đàm phán và các định chế để giải quyết xung đột, bên kia dựa vào « luật của kẻ mạnh ». Một cuộc chiến chống lại chính ý tưởng châu Âu – một không gian hợp tác, hòa bình và thịnh vượng.

Quái vật chiến tranh hủy diệt hiện tại, đe dọa tương lai

Cách tiến hành chiến tranh cũng thay đổi : bên cạnh hình ảnh những xác người bị tra tấn, bắn vào sau ót như trong quá khứ, xuất hiện các hỏa tiễn siêu thanh, drone sát thủ, điện thoại di động của chiến tranh mạng. Một trục mới chống phương Tây hình thành giữa Matxcơva, Teheran và Bình Nhưỡng ; một trục thứ ba là « các nước phương Nam » như Ấn Độ, Indonesia, Brazil muốn tìm kiếm trọng lượng lớn hơn trong trật tự mới.

Hiện thời NATO mạnh mẽ hơn với Phần Lan và Thụy Điển, mở cửa cho Ukraina – chiến thắng đầu tiên của Kiev vì Putin xua quân sang chính là để cản trở điều này. Lần đầu tiên Liên Hiệp Châu Âu (EU) vận dụng được cơ chế để gởi vũ khí, đạn dược cho Ukraina, trích ngân sách chiến lược để viện trợ 50 tỉ euro cho cuộc kháng chiến.

Những cuộc chiến khác sẽ còn diễn ra, nhất là khi không còn siêu cường nào để ngăn cản. Nếu Nga xâm lăng được Ukraina, Azerbaijan có thể hành động tương tự với Armenia, Venezuela tấn công Guyana, Trung Quốc chiếm Đài Loan hay Bắc Triều Tiên đánh vào Hàn Quốc. Con quái vật chiến tranh tái thúc đẩy chạy đua vũ trang, kỹ nghệ của thần chết nở rộ với những món tiền khổng lồ, nhất là nơi các chế độ độc tài như Iran và Bắc Triều Tiên. Châu Âu cũng phải đầu tư ồ ạt vào quân sự để phòng khi Trump đắc cử.

Về tác động kinh tế, chiến tranh gây rối loạn các chuỗi cung ứng, giá cả tăng cao, những nước nghèo bị nạn đói đe dọa vì không còn lúa mì Ukraina, các nước giàu không còn nhận được năng lượng giá rẻ, dòng người tị nạn tăng lên. Trong chiến tranh, mọi thứ đều có thể trở thành vũ khí. Bóng ma nguyên tử quay lại : khi xâm lăng Ukraina, Nga ỷ vào kho vũ khí hạt nhân và đã nhiều lần dùng nó để đe dọa các đồng minh của Kiev khiến phương Tây phải thận trọng chỉ cung cấp vũ khí nhỏ giọt, nhất là đại pháo, xe tăng, chiến đấu cơ. Giá trị răn đe của nguyên tử, chưa bao giờ được dùng đến kể từ 1945, sắp tới sẽ được các cường quốc khác vận dụng. Quái vật chiến tranh đã hủy diệt hiện tại và đang đe dọa tương lai.

Bucha và những cuộc đời bị đánh cắp trong cơn loạn lạc

Đối với những người dân Ukraina bình thường, cuộc đời họ đã bị đảo lộn hẳn vì cuộc xâm lăng – như Le Monde cuối tuần đã thuật lại trong bài phóng sự « Từ cây bút đến cây súng, một nhà văn trong chiến tranh ».  Nhà văn trẻ Ukraina Oleksandr Mykhed đã buông bút để trở thành tình nguyện quân bảo vệ đất nước, dù trước đó chưa hề biết cầm súng. Hai vợ chồng tuổi chưa đến ba mươi đã mua nhà ở Hostomel, trong một khu phố mới gần rừng thông mà đường phố mang những cái tên nên thơ không bị lịch sử chiến tranh đè nặng như « Nắng sáng », « Thơ mộng » ….

Cha mẹ anh, đều là giáo sư đại học, dọn đến Bucha để ở gần con, mua một căn chung cư trên tầng bảy nhìn ra công viên và phía xa là phi trường Hostomel. Đầu năm 2022, tin đồn đã rộ lên về nguy cơ bị quân Nga tiến đánh, Oleksandr thuyết phục cha mẹ di tản khỏi Bucha nhưng bà mẹ không chịu vì lo cho con mèo Babychka tức Baby. Tinh mơ sáng thứ Năm 24/02/2022, hai vị giáo sư văn chương thức giấc vì sức ép của bom và tiếng rú của hỏa tiễn Nga : trận đánh Hostomel đã bắt đầu. Bà mẹ đứng ở ban-công đếm : một, hai…mười ba chiếc trực thăng bay qua, cứ như trong phim Apocalypse Now.

Hai vợ chồng Oleksandr chạy khỏi Hostomel đến Tchernivtsi, nhà văn đứng trong số hàng dài người chờ tình nguyện tham gia lực lượng nhân dân tự vệ. Đơn vị của anh gồm những người từ 20 tới 60 tuổi thuộc đủ mọi giới, mỗi người đều lấy bí danh kháng chiến. Anh trở thành chiến hữu thân thiết của « Lucky », nhà nghiên cứu về cá và « Brioche », một người bán pizza. Như mọi người dân Ukraina, hai năm qua Oleksandr sống với chiếc điện thoại, theo nhịp độ những đợt cảnh báo và tin nhắn của người thân.

Về phần cha mẹ anh sau những ngày sống trong hầm trú ẩn, không còn điện nước, ngày 02/03 những chiến sĩ Ukraina tiến vào kêu gọi người dân di tản vì sẽ đánh lớn. Trên đường chạy loạn, họ mới nhận ra thảm cảnh : nhà cửa sụp đổ, xe cộ bị cháy, những xác chết trên mặt đất ; sau đó được một gia đình không quen biết bảo bọc, nhường cơm sẻ áo. Khi quân Nga đã bị đánh đuổi ngày 01/04, toàn thế giới mới biết được những gì đã diễn ra trong thời gian bị chiếm đóng : 458 xác người trong hai hố chôn tập thể hoặc rải rác ngoài vườn, hơn 1.000 thi thể thường dân trong khu vực.

Nhà của Oleksandr bị cháy một phần và bị cướp bóc tài sản, cha mẹ anh không còn muốn sống tại Bucha với những kỷ niệm kinh hoàng về những người láng giềng bị tra tấn dưới hầm nhà, sát hại, bắt bớ, họ mướn tạm một nơi khác. Mèo cưng Babychka chết một tháng sau những đợt hỏa tiễn Nga đầu tiên, vì không còn thiết đến ăn uống. Bà mẹ, giáo sư chuyên về văn chương Mỹ, nay chuyển sang đọc những cuốn sách về chiến tranh Việt Nam.

Châu Âu, sự thức tỉnh muộn màng

L’Express chỉ trích « Sự thức tỉnh muộn màng của châu Âu ». Hai năm sau khi Nga khởi đầu cuộc xâm lăng Ukraina, châu Âu vẫn chưa huy động được bao nhiêu sức lực để tránh khỏi thảm họa Kiev bại trận trước nước láng giềng to lớn và hung bạo.Hai năm chiến tranh, quân đội Ukraina đã có trên 70.000 chiến sĩ hy sinh và 120.000 bị thương, phía Nga đến 300.000 lính thương vong, và một mặt trận bị đóng băng từ nhiều tháng qua.

Cách đây một năm, L’Express đã cổ vũ « Hãy trụ vững » - trước bộ máy chiến tranh tàn bạo của Vladimir Putin, trước nguy cơ bị công luận thờ ơ, Hoa Kỳ trong chiến dịch bầu cử không thể thực hiện cam kết viện trợ. Vòng công du mới nhất của tổng thống Volodymyr Zelensky tại Berlin, Paris và Munich đã giúp cứu vãn được điều cốt yếu : đánh thức lương tâm, báo động với các nhà lãnh đạo về an ninh. Và với những ai còn nghi ngờ mục đích đen tối của Vladimir Putin, thì cái chết của Alexei Navalny hôm 16/02 đã nhắc nhở rằng tổng thống Nga tại vị từ một phần tư thế kỷ sẵn sàng làm mọi cách để có thể cai trị mãn đời.

Tuần báo kêu gọi con bồ câu châu Âu hãy thức tỉnh, sau thời gian quá lâu dựa vào sự bảo vệ của Mỹ, những tuyên bố thẳng thừng của Donald Trump về NATO như một gáo nước lạnh. Hiện châu Âu chưa thể tự lực, « kinh tế chiến tranh » mà Emmanuel Macron hứa hồi tháng 6/2022 được khởi động quá chậm. Nhưng cuộc chơi chưa kết thúc. Việc Anh, Pháp, Đức ký thỏa thuận an ninh song phương với Kiev mới đây cho thấy một bước ngoặt ở châu Âu. Không còn là việc « bố thí » cho một ít đạn trong kho, những chiếc xe tăng già nua hay một ít hỏa tiễn, mà là giúp Kiev tạo dựng một kỹ nghệ quốc phòng thực sự trong vòng hai năm. Trước mắt, cần khẩn cấp chi viện cho quân đội Ukraina đạn dược, vũ khí cần thiết.

Vị đắng trong dịp kỷ niệm hai năm

Le Point nói về « Ukraina, một dịp kỷ niệm đắng cay ». Các nhà lãnh đạo châu Âu bắt đầu hiểu rằng chiến thăng của Putin có nghĩa là thất bại của châu lục.Vladimir Putin có thể hài lòng nhân kỷ niệm năm thứ hai cuộc xâm lăng Ukraina. Alexei Navalny, khuôn mặt chủ chốt chống độc tài đã qua đời trong gu-lắc tận Bắc Cực ; phản ứng của phương Tây nhìn chung là chừng mực. Thành phố kỹ nghệ Avdiivka bị chiếm có thể dẫn đến thất bại ở một số nơi khác do quân đội Ukraina không còn đạn, viện trợ Mỹ vẫn bị treo. Điểm sáng duy nhất là trong Hội nghị an ninh Munich lần thứ 60, những người có trách nhiệm, sững sờ trước sự độc ác của Putin đã ý thức được vấn đề.

Từ lâu vẫn là một trong những người ôn hòa với Kremlin, tổng thống Emmanuel Macron khi tiếp đồng nhiệm Volodymyr Zelensky tại Paris hôm 16/02 đã tuyên bố : « Nước Nga của Vladimir Putin đã trở thành một tác nhân gây bất ổn cho thế giới một cách có phương pháp ». Muộn còn hơn không, nhưng phương Tây đã mất bằng ấy thời gian mới nhận ra thực tế ! Từ năm 2014 Putin đã sáp nhập Crimée, chiếm Donbass, nhưng suốt mười năm qua châu Âu không quan tâm đến những cảnh báo.

Cuộc xâm lăng thực tế đã bắt đầu từ mười năm trước

Trả lời La Croix Hebdo, nhà đấu tranh Oleksandra Matvytchuk, giải Nobel Hòa bình 2022 khẳng định thực ra cuộc xâm lăng của Nga đã bắt đầu từ tháng 2/2014. Ngay từ lúc đó, Trung tâm vì tự do dân sự, tổ chức phi chính phủ nơi cô làm việc đã đưa những ê-kíp cơ động đến Crimée và Donetsk, Luhansk để thu thập bằng chứng tội ác chiến tranh. Những vụ bắt cóc, hãm hiếp, tra tấn, sát hại thường dân đã xảy ra từ lúc đó tại vùng chiếm đóng. Đó là những câu chuyện khủng khiếp về những người bị đánh đập, chặt ngón tay, rút móng tay, sốc điện…trước mắt người thân - một địa ngục trần gian.

Cô đã gởi báo cáo đến tất cả những tổ chức quốc tế, từ Liên Hiệp Quốc đến Hội đồng Châu Âu, Liên Hiệp Châu Âu nhưng vô ích. Oleksandra Matvytchuk phẫn nộ kể : « Bạn nói chuyện với một phụ nữ mang thai bị bắt vô cớ rồi đánh đập dẫn đến trụy thai, và bạn biết rằng trong lúc trao đổi, những vụ tương tự đang diễn ra tại 143 trại tạm giam bất hợp pháp khác đã được nhận diện ». Nhưng cộng đồng quốc tế vẫn làm ngơ trước tình trạng vi phạm nhân quyền ở những vùng đất Ukraina bị Nga chiếm đóng.

Những người Pháp làm tay trong cho Matxcơva

Sau khi L’Express tuần trước đã công khai việc cựu chủ bút tuần báo Philippe Grumbach làm gián điệp cho KGB, đến lượt Le Point dành hẳn một hồ sơ về những người Pháp tiếp tay cho Kremlin. Những kẻ nằm vùng ngỡ rằng chủ nghĩa cộng sản là vĩnh cửu, không biết rằng hồ sơ lưu trữ một ngày nào đó sẽ lên tiếng, vì ông chủ lưu lại tất cả. Nhà báo Vincent Jauvert khi lục lọi tàng thư của tình báo Praha, đã nhận thấy nước Pháp là mảnh đất màu mỡ cho KGB với ít nhất 35 nhà báo được trả tiền để cộng tác, trong đó có những tên tuổi của đài Europe 1, tuần báo Nouvel Observateur…

Từ 1972, Vassili Mitrokhine, trưởng phòng lưu trữ của KGB đã sao chép và chôn giấu tài liệu ở « datcha » của mình đến tận khi về hưu năm 1984. Khi sang Anh lưu vong, nhà sử học Christopher Andrew đã hợp tác với Mitrokhine để công bố trong một cuốn sách năm 1999, và kho dữ liệu bắt đầu được giải mật năm 2014.

Nhưng tại sao lại là Pháp ? Từ 1944, Stalin đã coi Paris là mục tiêu gây bất ổn trong mọi lãnh vực, người Pháp thường ba hoa, đồng tiền dễ quyến rũ trong thời buổi khó khăn sau chiến tranh, và Paris lúc đó thiếu nhân sự để xử lý cả một núi báo cáo. Và vì giới báo chí thân cận với các chính khách, qua đó có thể thăm dò được chủ trương. Mối liên hệ nguy hiểm này dưới hai dạng : tình báo chính trị và bóp méo thông tin. Le Point kể thêm một số cái tên nữa như Georges Pâques, từng lãnh đạo bộ phận truyền thông của NATO ; Charles Hernu, cựu bộ trưởng quốc phòng…

Tăng mạnh quân viện cho Kiev để đánh bại Putin

Theo Le Point, lẽ ra phải vũ trang cho Ukraina một cách nghiêm chỉnh, đặt kỹ nghệ quốc phòng trong tình thế thời chiến. Và vấn đề không chỉ là đạn dược, đại bác.  Bài học chính của cuộc chiến là sự kháng chiến dũng cảm của dân tộc Ukraina khi bị một cường quốc nguyên tử siêu vũ trang xâm lược. Đan Mạch đã tặng toàn bộ kho đạn pháo cho Kiev, nhưng Pháp vẫn từ chối giao những chiến đấu cơ Mirage 2000-D cũ, Đức không muốn chi viện hỏa tiễn tầm xa Taurus. Cuộc xâm lăng Ukraina là hậu quả bi kịch từ chính sách hòa hoãn với Vladimir Putin của phương Tây.

Tuần tới tổng thống Nga sẽ tự tặng cho mình thêm sáu năm nữa ở Kremlin thông qua trò hề bầu cử. Chỉ có các tăng mạnh viện trợ quân sự cho Ukraina mới có thể làm thất bại tham vọng của ông ta và bảo đảm cho sự sống còn của Ukraina. Nhiều lãnh đạo quốc phòng châu Âu mới đây đã cảnh báo nếu không bị chận lại ở Ukraina, Nga sẽ tấn công các nước NATO trong những năm tới. Những ai bác bỏ giả thiết này, nói rằng một cuộc chiến như vậy không có lợi cho Matxcơva, cần nhớ lại là họ cũng đã từng tuyên bố y hệt hồi năm 2022.

Không có Mỹ, châu Âu có thể tự bảo vệ ?

Nhưng liệu châu Âu có thể tự vệ mà không nhờ đến Hoa Kỳ hay không ? Đây là câu hỏi lớn được The Economist đặt ra.Châu Âu nay có thể sản xuất được 1 đến 2 triệu quả đạn vào cuối năm 2024, nhưng có thể là quá muộn đối với Ukraina, đang cần 1,5 triệu rưỡi quả ngay trong năm nay. Chi tiêu quốc phòng đã tăng lên đáng kể, ít nhất 18/28 thành viên châu Âu của NATO sẽ đạt mức 2 % GDP trong năm 2024, với tổng chi 380 tỉ euro.

Nhiều tiền hơn vẫn chưa đủ, cần có lực lượng sẵn sàng chiến đấu như các sĩ quan tham mưu điều hành các tổng hành dinh lớn, năng lực tình báo và giám sát, drone, vệ tinh, hậu cần…Ba Lan là một điển hình đáng học hỏi, đầu tư đến 4 % GDP cho quân đội. Các giàn Himars của Ba Lan có thể bắn trúng mục tiêu cách xa 300 kilomet nhưng tình báo của nước này không thể nhìn xa đến thế, nên phải dựa vào Mỹ.

Châu Âu có thể tập hợp nguồn lực, nhưng các quốc gia có kỹ nghệ quốc phòng lớn như Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha thường không thống nhất được mục tiêu đầu tư và cách phân công sản xuất. Nếu chiếc dù nguyên tử của Mỹ biến mất hoàn toàn, Pháp có thể chia sẻ với các láng giềng về năng lực răn đe, nhưng số đầu đạn hạt nhân của Anh, Pháp hãy còn quá ít. Theo tổng thư ký NATO, Liên Hiệp Châu Âu không thể bảo vệ châu lục, 80 % chi tiêu quốc phòng của NATO đến từ các đồng minh ngoài EU.

CQ - 2 - Chiến tranh Nga-Ukraine - Nhóm G7 tái khẳng định ủng hộ mạnh mẽ Ukraina, buộc Nga "trả giá" vì gây chiến

Đăng ngày: 25/02/2024 - 11:51

RFI

Nhóm G7 tổ chức họp đúng ngày biểu tượng tròn hai năm Nga mở chiến dịch xâm lược Ukraina. Thủ tướng Ý Giorgia Meloni, nước chủ tịch luân phiên G7, chủ trì cuộc họp tại Kiev ngày 24/02/2024 cùng với nhiều lãnh đạo châu Âu và thủ tướng Canada. Trong thông cáo chung, G7 khẳng định « sẽ tiếp tục buộc Nga trả giá đắt cho cuộc chiến, giảm nguồn thu và cản trở những nỗ lực xây dựng cỗ máy chiến tranh Nga ».

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy, chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen, thủ tướng Ý Giorgia Meloni và hủ tướng Canada Justin Trudeau tham dự hội nghị video với các nhà lãnh đạo G7, nhân kỷ niệm hai năm Nga xâm chiếm Ukraina. Ảnh chụp tại Kyiv, Ukraina, ngày 24/02/2024. via REUTERS - UKRAINIAN PRESIDENTIAL PRESS SER

Theo AFP, các nước đồng minh của Kiev cũng lên án Teheran, Bắc Kinh, Bình Nhưỡng ủng hộ Matxcơva và khẳng định « hành động chống mọi tác nhân hỗ trợ vật chất cho cuộc chiến của Nga ».

Thông tín viên RFI Anne Le Nir tại Roma cho biết thêm :

« Trước cuộc họp của nhóm G7 là một buổi họp báo, tổng thống Volodymyr Zelensky đã đề nghị các nước đồng minh phương Tây làm hết sức để 2024 trở thành năm quyết định cho việc khôi phục an ninh thực thụ và lâu dài ở Ukraina.

Ông cũng nồng nhiệt cảm ơn Ý và Canada vì những thỏa thuận an ninh song phương vừa được ký. Những thỏa thuận tương tự như vậy đã được ký với Đức và Pháp. Nhưng khác với hai nước này, Ý đã không nêu rõ khoản ngân sách hỗ trợ.

Cuộc họp đầu tiên của nhóm G7 dưới sự chủ trì của Ý hôm qua cũng đúc kết được một tuyên bố chung tái khẳng định sự ủng hộ vững chắc đối với Ukraina. Bảy cường quốc thế giới cam kết gia tăng viện trợ và « hỗ trợ những nước khác bị tác động nghiêm trọng vì hệ quả của cuộc chiến với Nga ».

Ngoài ra, « nhiều biện pháp trừng phạt mới » nhắm vào các nhân tố ở các nước thứ ba giúp Nga có được vũ khí « cũng sẽ được ban hành ». Và « tài sản của Nga sẽ tiếp tục bị phong tỏa chừng nào điện Kremlin chưa bồi thường thiệt hại gây ra cho Ukraina ».

Ukraina tin tưởng « sẽ chiến thắng » Nga

Tổng thống Volodymyr Zelensky tham dự cuộc họp của G7, bày tỏ tin tưởng « sẽ chiến thắng » quân Nga nhưng cần phương tiện để thành công. Một lần nữa, ông « trông cậy » vào các đồng minh khẩn trương viện trợ quân sự. Sau khi ký thỏa thuận an ninh với Kiev, thủ tướng Justin Trudeau thông báo Canada sẽ viện trợ 2,2 tỉ đô la tài chính và quân sự trong năm 2024. Chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen cho biết Liên Âu sẽ chuyển 4,5 tỉ euro cho Kiev vào tháng ba. Đây là khoản đầu tiên trong tổng số 50 tỉ euro được 27 nước thông qua vào tháng hai.

Trên chiến trường, Nga tiếp tục tấn công Ukraina vào ban đêm. Quân đội Ukraina cho biết bắn chặn 16 trên 18 drone tự sát trong đêm 25/02, trong đó có nhiều drone ở vùng Kiev. Hệ thống phòng không ở Odessa đã bắn hạ 2 tên lửa Kh-31P. Tân tổng tư lệnh quân đội Ukraina Oleksandr Syrsky, nhậm chức từ 08/02, cùng với bộ trưởng Quốc Phòng, đã thăm nhiều vị trí chỉ huy ở chiến tuyến và cam kết « cải thiện khả năng chiến đấu, sức bền và quản lý » trong quân đội.

CQ - 2 - Chiến tranh Nga-Ukraine - Cuộc chiến vệ quốc chống Nga: Ukraina và Liên Âu ngày càng ‘‘vận mệnh tương liên’’

Đăng ngày: 24/02/2024 - 18:50

RFI

Cách nay vừa tròn hai năm, ngày 24/02/2022, tổng thống Vladimir Putin hạ lệnh cho quân đội tấn công Ukraina từ nhiều hướng. ‘‘Chiến dịch quân sự đặc biệt’’ của điện Kremlin, dự kiến diễn ra trong thời gian ngắn, rút cục đã bước sang năm thứ ba. Cuộc kháng chiến của quân dân Ukraina, với sự hỗ trợ của các đồng minh, gây tổn thất nặng nề cho Nga, với hàng trăm nghìn binh sĩ bị loại khỏi vòng chiến đấu, nhưng không đủ để đảo ngược tình thế.

Ảnh minh họa : Cờ Liên Âu hòa cùng biểu tượng chiếc đinh ba của Ukraina (vàng và xanh nước biển cũng là màu cờ Liên Âu và quốc kỳ hai mầu Ukraina). © AFP

Quân Nga lấn sân tại nhiều mặt trận ở miền nam và đông nam Ukraina, tiếp tục kiểm soát khoảng 18% lãnh thổ Ukraina. Viện trợ quân sự của các đồng minh có chiều hướng sụt giảm, đặc biệt do Hạ Viện Mỹ không ủng hộ cấp thêm 60 tỉ đô la, như dự kiến của chính quyền Biden. Tuy nhiên, trước dịp tròn hai năm can thiệp quân sự Nga, châu Âu đã liên tục đưa ra một số tín hiệu ủng hộ mạnh mẽ cuộc kháng chiến chống xâm lược của người Ukraina, đặc biệt với việc thúc đẩy xây dựng ‘‘nền kinh tế phục vụ chiến tranh’’ (économie de guerre).

Quân đội Ukraina không chỉ phải đương đầu với nước Nga, và các đồng minh của Nga. Một điều đầy nghịch lý là, trong các vũ khí tối tân mà Nga đang dùng để bắn giết người Ukraina có nhiều loại linh kiện điện tử do chính phương Tây sản xuất. Một báo cáo của Anh, về tên lửa Bắc Triều Tiên mà Nga sử dụng để tấn công vùng Kharkiv, lần đầu tiên mô tả rõ điều này.

Cái chết của lãnh đạo đối lập Nga Alexei Navalny trong một nhà tù ở Bắc Cực gây chấn động, trong giới tranh đấu Nga và phản ứng mạnh mẽ từ các nước phương Tây, nhưng lại được đón nhận thờ ơ tại Ukraina. Nhân dịp này nhiều người đặt câu hỏi : Phải chăng đối lập Nga và Ukraina cùng chung đối thủ, nhưng không cùng chiến tuyến ?

Cuộc kháng chiến Ukraina có thành công hay không, khi chỉ có 10% người châu Âu, theo một thăm dò dư luận mới đây, tin tưởng vào chiến thắng của Kiev? Cuộc chiến tranh xâm lược của Nga diễn ra trong bối cảnh Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc đang ngày càng tỏ rõ sự bất lực: Lãnh đạo LHQ liên tục gióng chuông kêu gọi cải tổ triệt để. Trên đây là một số chủ đề chính của Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này, nhân ngày cuộc chiến vệ quốc của người Ukraina bước sang năm thứ ba.

***

Châu Âu từng bước hướng đến ‘‘nền kinh tế phục vụ chiến tranh’’

‘‘Châu Âu không tham chiến, nhưng chiến trường Ukraina cũng chính là chiến trường của châu Âu’’, nhận định của chuyên gia quân sự và các vấn đề chiến lược quốc tế Louis Gautier với báo Pháp Le Monde, tóm lược mối quan hệ ngày càng trở nên ‘‘vận mệnh tương liên’’ giữa Ukraina và châu Âu. Kể từ đầu chiến tranh, các nước châu Âu đã và có kế hoạch cung cấp cho Ukraina khoảng 144 tỉ euro, gấp hơn hai lần so sới Hoa Kỳ (chưa kể khoản 50 tỉ euro vừa được 27 nước quyết định hôm 01/02). Khoản tiền này bao gồm viện trợ quân sự, nhân đạo, tái thiết… Viện trợ quân sự của châu Âu, chỉ là một phần trong số đó, đứng thứ hai sau Mỹ (với hơn 42 tỉ đô la trên tổng số 67 tỉ đô la viện trợ).

Tuy nhiên, kể từ đầu năm 2024, trong bối cảnh triển vọng Hoa Kỳ tiếp tục hỗ trợ quân sự Ukraina ngày càng trở nên đầy bất trắc, châu Âu bắt đầu gia tăng nỗ lực. Hàng loạt thỏa thuận hỗ trợ an ninh song phương 10 năm giữa các nước châu Âu và Ukraina được ký kết. Tiếp theo Anh (ký kết ngày 12/01), đến lượt Pháp và Đức (ngày 16/02), rồi Đan Mạch (ngày 22/02).  Thụy Điển cung cấp khoản viện trợ quân sự ‘‘chưa từng có’’ cho Kiev. Trước thềm hội nghị an ninh Munich, chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen nói đến việc Liên Âu cần có một ủy viên phụ trách Quốc Phòng của khối.

Cho đến nay, các hỗ trợ quân sự của châu Âu cho Ukraina được thực hiện trong khuôn khổ Cơ chế European Peace Facility (EPF) (tạm dịch là cơ chế Hỗ trợ Hòa bình của châu Âu). Cơ chế này cho phép mang lại các hỗ trợ nhất thời cho Kiev, nhưng không bảo đảm tính liên tục. Theo ủy viên châu Âu về thị trường Nội Địa, Thierry Breton, các hỗ trợ của châu Âu trong hai năm đầu chiến tranh là dựa trên kho vũ khí có sẵn. Để đáp ứng nhu cầu của cuộc kháng chiến lâu dài chống Nga, châu Âu cần nâng cấp ngành công nghiệp quốc phòng của khối. Hôm 17/02, tập đoàn vũ khí Đức Rheinmetall thông báo dự án xây dựng nhà máy sản xuất đạn pháo ngay tại Ukraina, với công suất hàng trăm nghìn trái/năm ngay trong năm 2025. Rheinmetall dự kiến tăng gấp 10 công suất sản xuất đạn tại châu Âu.

Xe tăng Leopard 1 Đức sản xuất tại một kho chứa ở Tournais, Bỉ, ngày 31/01/2023. REUTERS - YVES HERMAN

Vấn đề ‘‘xây dựng nền kinh tế phục vụ chiến tranh’’ là điều ngày càng được các lãnh đạo châu Âu nhấn mạnh trong bối cảnh khối 27 nước không đủ lực để thực hiện cam kết hỗ trợ vũ khí cho Ukraina. Châu Âu chỉ đáp ứng được hơn 500.000 đạn pháo trước cuối tháng 3/2024, tức khoảng một nửa nhu cầu đạn pháo cho Ukraina theo chỉ tiêu. Một bài viết cho International Institute for Strategic Studies của các chuyên gia quân sự cho biết Ukraina cần từ 75.000 đến 90.000 đạn pháo/tháng để duy trì phòng thủ, và hơn gấp đôi số đó (từ 200.000 đến 250.000), để có thể phản công lớn.

Theo báo chí châu Âu, Ủy Ban Châu Âu có kế hoạch từ đây đến cuối tháng 2, đầu tháng 3, công bố một ‘‘chiến lược xây dựng nền công nghiệp quốc phòng châu Âu’’. Trong năm nay, dự kiến 18 quốc gia châu Âu sẽ nâng mức đầu tư cho quốc phòng lên mức 2% GDP, so với 11 nước hồi năm ngoái.

Gần 1 triệu đạn pháo có thể được cấp cho Kiev ‘‘những tuần tới’’ nhờ CH Séc

Việc thiếu viện trợ quân sự từ đồng minh được chỉ ra là một nguyên nhân chính khiến quân đội Ukraina đánh mất thế thượng phong, từng có được vào đầu mùa hè năm ngoái. Ít ngày gần đây, trong lúc châu Âu bất lực trong việc đáp ứng nhu cầu đạn dược của Kiev như cam kết, thông tin từ CH Séc cho biết Praha đã tìm được một số nguồn ngoài phương Tây, có thể cung cấp khoảng 800.000 đạn pháo 122 mm và 155 mm, số lượng gần tương đương với chỉ tiêu mà toàn châu Âu phấn đấu sản xuất trong thời gian một năm.

• Đọc thêm : Liên Âu không thể giao đạn pháo cho Ukraina đúng tiến độ

Trong một cuộc họp báo tại Munich, bên lề Hội nghị an ninh quốc tế hôm 17/02, tổng thống CH Séc Petr Pavel khẳng định, bộ Quốc Phòng nước này cùng một số doanh nghiệp đã liên lạc được với các đối tác xin ẩn danh, sẵn sàng cung cấp ‘‘ngay trong những tuần tới’’ số đạn dược nói trên. CH Séc đang vận động các nước châu Âu góp đủ 1,5 tỉ euro cho dự án này, số tiền nằm ngoài cơ chế Hỗ trợ Hòa bình của châu Âu EPF. Theo Pháp và Hy Lạp, ngân sách của EDF nên dành riêng để thúc đẩy nền công nghiệp quốc phòng ngay tại châu Âu.

Điều không dễ hóa giải: Linh kiện phương Tây ‘‘tiếp sức’’ cho cuộc xâm lăng Nga !

Về việc công nghệ phương Tây tiếp sức cho quân đội Nga trong cuộc xâm lăng Ukraina, những ngày gần đây báo chí phương Tây loan tải thông tin của trung tâm điều tra Conflict Armament Research, có trụ sở tại Anh, cho biết đa số các linh kiện điện tử trong tên lửa Bắc Triều Tiên, mà Nga sử dụng tại Ukraina, là do doanh nghiệp phương Tây sản xuất.

Thông tín viên Celio Fioretti tường trình từ Seoul:

‘‘Báo cáo này là ghi nhận rõ ràng đầu tiên về các linh kiện nước ngoài, có mặt trong các tên lửa Bắc Triều Tiên. Theo các khảo sát về 290 linh kiện trong tên lửa Bắc Triều Tiên, thu thập được gần thành phố Kharkiv hồi tháng Giêng 2024, gần 75% số linh kiện này là do các doanh nghiệp Mỹ sản xuất. 16% do các doanh nghiệp châu Âu, chủ yếu là doanh nghiệp Đức, Hà Lan và Thụy Sĩ.

Tất cả các linh kiện này đều được sản xuất rất gần đây, trong khoảng thời gian từ năm 2021 đến 2023. Các nhà điều tra Anh cũng nêu bật vấn đề tên lửa Bắc Triều Tiên đã được lắp ráp rất nhanh chóng. Báo cáo của Anh không công bố tên của các doanh nghiệp liên quan. Theo các nhà điều tra, có nhiều khả năng là các linh kiện điện tử này đã không được cố tình xuất khẩu sang Bắc Triều Tiên, mà được chuyển sang Bắc Triều Tiên thông qua một số doanh nghiệp khác.

Các phát hiện này một lần nữa cho thấy việc thực thi các trừng phạt kinh tế đối với chế độ Kim Jong Un khó khăn như thế nào. Bất chấp việc chính quyền Biden thành lập một nhóm chuyên trách để kiểm soát việc buôn bán các linh kiện cho phép chế tạo tên lửa, Bắc Triều Tiên vẫn luôn tìm được các nguồn cung cho chương trình phát triển vũ khí. Việc đưa tên lửa sang Ukraina cũng có thể được chế độ Bắc Triều Tiên sử dụng như một cơ hội cho phép trắc nghiệm các vũ khí này trong các điều kiện hiện thực.’’

Lãnh đạo Bắc Triều Tiên Kim Jong Un (G) tham dự lễ khai trương một tên lửa 600mm, Bình Nhưỡng, ngày 31/12/2022. AP

Cũng trung tâm điều tra này hồi năm ngoái cho biết 82% linh kiện điện tử của drone Iran cấp cho Nga được sản xuất tại Mỹ. Theo CNN, nhóm chuyên trách có sứ mạng chặn đứng các luồng hàng điện tử lưỡng dụng - dân dụng/quân sự - được bán cho Nga và các đồng minh của Nga, thông qua các cơ sở trung gian, đã được chính quyền Biden đã lập ra từ cuối 2022. Nhóm này đã đạt được các kết quả gì trong lĩnh vực nói trên? CNN đặt câu hỏi với Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, nhưng không nhận được hồi đáp. Việc đến cả quốc gia bị cấm vận nghiêm ngặt như Bắc Triều Tiên có được linh kiện của phương Tây cho thấy ngăn chặn quả không dễ.

• Đọc thêm : Kho bạc của Nga dồi dào nhờ dầu thô và Hoa Kỳ

Đối lập Nga và Ukraina: Chung đối thủ, nhưng không cùng chiến tuyến ?

Thông tin về cái chết của nhà đối lập chính của điện Kremlin, ông Alexei Navalny, trong nhà tù Bắc Cực hôm 16/02, gây xúc động mạnh mẽ trong giới tranh đấu Nga, và phản ứng dữ dội từ nhiều quốc gia phương Tây, nhưng dường như đã chỉ nhận được thái độ dửng dưng của người Ukraina, theo ghi nhận của nhiều nhà quan sát. Vì sao ông Navalny, một người liên tục có các phát biểu cực lực lên án cuộc chiến tranh của chế độ Putin chống Ukraina, lại không được người Ukraina ủng hộ ?

Báo Pháp Le Figaro có bài giải thích lý do. Chuyên gia Thụy Điển Andreas Umland, trong một bài viết trên Atlantic Council, nêu nhận định được nhiều người chia sẻ, đó là lập trường không rõ ràng của ông Navalny về chủ quyền bán đảo Crimée, nơi đại đa số dân nói tiếng Nga, bị Matxcơva chiếm đoạt từ năm 2014, khiến đông đảo người Ukraina ngờ vực ông. Trong một phát biểu trước cuộc chiến xâm lăng của Nga, nhà lãnh đạo đối lập này đã nhấn mạnh đến sự gắn bó mật thiết giữa Nga, Belarus và Ukraina (hay ‘‘Tiểu Nga’’ theo cách gọi phổ biến của người Nga), cần được duy trì. Quan điểm mang tính dân tộc chủ nghĩa nói trên bị chỉ trích là rất gần gũi với quan điểm ‘‘Đại Nga’’ của giới lãnh đạo Nga và không ít người Nga, được coi là điều biện minh cho cuộc xâm lăng. Theo Le Figaro, ông Navalny đã cố gắng nhưng không hoàn toàn thoát ra được lăng kính dân tộc chủ nghĩa Đại Nga.

Nhà đối lập Nga Ilia Iachine, với biểu ngữ chống chiến tranh xâm lược Ukraina. © flickr

Không khí nghi kỵ của người Ukraina với giới tranh đấu người Nga vì dân chủ cho nước Nga dường như đã che lấp một thực tế là, hiện tại có nhiều nhà tranh đấu Nga đang chịu các án tù nặng nề vì phản đối cuộc xâm lăng Ukraina, như ông Ilia Iachine. Mới đây, từ trại giam, nhà đối lập đang thọ án 8 năm tù này, trong một thư trả lời phỏng vấn tuần báo Pháp Le Point, khẳng định, ‘‘nếu phương Tây đoàn kết, không thỏa hiệp với điện Kremlin, chế độ Putin sẽ sớm sụp đổ’’.

Nhiều người tranh đấu cho độc lập của Ukraina ắt hẳn không thể không biết nhà báo Nga Alexei Venediktov, sinh năm 1955, cựu tổng biên tập đài Tiếng vọng Matxcơva (Ekho Moskvy). Tiếng vọng Matxcơva, nơi Navalny từng làm việc, từng là phương tiện truyền thông độc lập hiếm hoi ở Nga với khoảng 100 phóng viên. Đài Tiếng vọng Matxcơva lên án cuộc xâm lăng Ukraina, ngay từ những giờ đầu tiên, đã bị buộc phải đóng cửa. Nhà báo Alexei Venediktov tiếp tục ở lại trong ‘‘nhà tù lớn’’. Ông duy trì một kênh Youtube, với sứ mạng ‘‘giải độc’’ cho xã hội Nga. Trả lời phỏng vấn chuyên mục Pháp ngữ "Khách mời quốc tế" của RFI, đăng ngày 24/02/2024, cựu tổng biên tập đài Tiếng vọng Matxcơva cho biết, sau hai năm chiến tranh, giờ đây ‘‘chính những người Nga ủng hộ chiến dịch đặc biệt của Putin cũng đã mỏi mệt.’’

Nhà báo Alexei Venediktov, cựu tổng biên tập đài độc lập Tiếng vọng Matxcơva. AFP - VASILY MAXIMOV

Để duy trì sự ủng hộ của dân chúng với Ukraina, cần điều chỉnh cách thức truyền thông

Đông đảo người châu Âu vẫn tiếp tục ủng hộ cuộc kháng chiến của Ukraina, nhưng có rất ít người tin vào chiến thắng của Kiev.  Đây là điều mà giới lãnh đạo châu Âu cần chú ý, theo viện tư vấn Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (European Council on Foreign Relations - ECFR). Theo một cuộc thăm dò tại 12 quốc gia châu Âu, công bố hôm nay, 21/02/2024, chỉ có 10% người dân tin Ukraina thắng Nga, 20% tin Nga thắng. 37% người được hỏi cho rằng hai bên sẽ chấm dứt chiến tranh bằng thỏa hiệp. Tin tưởng nhất vào thắng lợi của Ukraina là người dân Ba Lan, Thụy Điển và Bồ Đào Nha. Bi quan nhất là Hungary, Hy Lạp và Ý.

Điều tra mang tên ‘‘Chiến tranh và bầu cử : Làm thế nào các lãnh đạo châu Âu có thể duy trì được sự ủng hộ trong dân chúng đối với Ukraina’’, do viện tư vấn Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu thực hiện theo đơn đặt hàng của Ủy Ban Châu Âu, tiến hành tại 12 quốc gia châu Âu.

Ông Mark Leonard, đồng tác giả của cuộc điều tra, lưu ý là để duy trì mức độ ủng hộ hiện nay với Ukraina (với khoảng 41% theo thăm dò dư luận này), các lãnh đạo châu Âu phải thay đổi cách thông tin về cuộc chiến tranh. Cuộc chiến chống xâm lược Nga của Ukraina có triển vọng sẽ kéo dài và khốc liệt, truyền thông có vai trò hàng đầu. Nhà nghiên cứu Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu nhấn mạnh, ‘‘hiện tại đa số người châu Âu sẵn sàng làm tất cả để ngăn cản Nga giành chiến thắng, nhưng không tin rằng Kiev có thể đánh bại Matxcơva về mặt quân sự’’.

Chiến tranh Ukraina, nguy cơ ‘‘hỗn loạn’’ toàn cầu và áp lực cải tổ Hội Đồng Bảo An

Hai năm nhìn lại cuộc chiến xâm lăng của Nga là một cách để có một cái nhìn đúng hướng hơn về tương lai. Báo Pháp Challenge đưa ra một nhận định đáng chú ý về tính chất đặc biệt của cuộc chiến này, khi coi đó là ‘‘một cuộc chiến tranh thực dân đầu tiên với sự bảo trợ của vũ khí hạt nhân… Một cuộc xung đột với ý thức hệ kiểu thế kỷ XIX, nhưng với nhiều phương pháp của thế kỷ 20 và nhiều vũ khí của thế kỷ 21’’.

Để hiểu sâu xa hơn về cuộc chiến Nga chống Ukraina, cần vượt khỏi câu chuyện xung đột giữa hai quốc gia, hay hai nhóm nước. Tại diễn đàn Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc (LHQ) ngày 07/02, tổng thư ký Antonio Guterres nói thẳng : ‘‘Hội đồng Bảo an (HĐBA) – công cụ chủ yếu để bảo vệ hòa bình thế giới – đã bất lực do các rạn vỡ địa chính trị… Đây không phải lần đầu tiên Hội đồng bị chia rẽ, nhưng đây là lần tồi tệ nhất. Mức độ tê liệt giờ đây sâu sắc và nguy hiểm hơn nhiều... Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, đã từng có các cơ chế cho phép xử lý quan hệ giữa các siêu cường. Trong khi đó, trong thế giới đa cực ngày nay, hoàn toàn vắng mặt các cơ chế như vậy. Thế giới chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên hỗn loạn.’’ Lãnh đạo LHQ cảnh báo nguy cơ ‘‘phát triển các phương tiện giết người kiểu mới (ngụ ý nhắc đến sự phát triển không được kiểm soát của trí thông minh nhân tạo)'', cùng với các đại hiểm họa do biến đổi khí hậu, ''khiến nhân loại đi đến tự hủy diệt’’.

Không chỉ có chiến tranh ở Ukrain và Gaza. Tổng cộng ít nhất 114 triệu người trên toàn cầu phải sơ tán do bạo lực, chiến tranh, tính đến tháng 9/2023, tăng thêm 4 triệu người riêng trong quý ba. Cuối tháng Giêng 2024, lãnh đạo LHQ đã kêu nhóm G77 (gồm hơn 130 quốc gia đang phát triển) và Trung Quốc cải tổ sâu sắc ‘‘cơ chế quản trị toàn cầu’’, bởi thành phần HĐBA Liên Hiệp Quốc giờ đây không còn phù hợp với thực tế.

Chủ tịch Hội Đồng Châu Âu Charles Michel phát biểu tại Diễn đàn Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tháng 9/2023. © ảnh Liên Hiệp Quốc

‘‘Lời tiên tri’’ của Jean Monnet

Không chỉ các nước đang phát triển mong muốn điều này. Cải tổ HĐBA cũng là chủ trương của Liên Hiệp Châu Âu. Trong một phát biểu trước Đại hội đồng LHQ hồi tháng 9/2023, chủ tịch Hội Đồng Châu Âu Charles Michel, kêu gọi sửa đổi Hiến chương LHQ để xét lại ‘‘quyền phủ quyết’’ của thành viên thường trực HĐBA, đang làm tê liệt mọi nỗ lực tập thể vì hòa bình. Chủ tịch Hội Đồng Châu Âu thừa nhận HĐBA đang mất dần quyền uy, và kêu gọi mở rộng định chế này cho đại diện nhiều khối nước khác. Chủ tịch Hội Đồng Châu Âu cũng thừa nhận ‘‘uy quyền gần như tuyệt đối’’ của khối G7 trong lĩnh vực tiền tệ quốc tế là bất công, và Liên Âu sẵn sàng tham gia thay đổi.

Hướng đến cải tổ triệt để định chế Hội Đồng Bảo An, bước đầu tự khẳng định như một đại cường về quân sự, để gia tăng khả năng tự vệ, cũng như cơ hội cho hòa bình là những nỗ lực mới đây của Liên Âu. Nỗ lực không thể có được nếu không có cuộc xâm lăng Ukraina của Nga đánh thức. Sự trỗi dậy của Liên Âu dường như ứng với ‘‘lời tiên tri’’ của người được coi là đồng sáng lập Liên Âu, chính trị gia Pháp Jean Monnet (1888 – 1979), ‘‘Liên Âu sẽ hình thành qua các khủng hoảng, và tổng hợp các giải pháp đáp ứng các khủng hoảng chính là điều làm nên Liên Âu.’’